ده‌سپێک l مقالات l هه‌واڵ l به‌یاننامه‌ و ڕاگه‌یاندن l سکرتێری گشتی l چاوپێکه‌وتن و وتووێژ l چاند و هونه‌ر l به‌رنامه‌ و په‌یڕه‌و l برنامه‌ و اساسنامه
مقالات فارسی
ریشه های بی ابایی نظام جمهوری اسلامی ایران(4) نقش استراتژیک خلیج فارس در اهداف سیاسی ایران(1)
محمد خوشچهره
1 / 8 / 2012

شاید آنچه که اهمیت خلیج فارس را به عنوان یک منطقه استراتژیک در سطح بین الملل مطرح میسازد ذخایر و منابع هنگفت نفتی و هیدروکربنی آن میباشد که با توجه به میزان صادرات روزانه نفتی و ارائه آمار وارقام میلیارد بشکه ای ذخایر نفتی منطقه نمایانگر این اهمیت فوق العاده استراتژیک باشد که با روابط بین المللی عصر حاضر و جهش جهانی شدن، درگیر در بازیهای جهانی ای شده است که هرگونه تنش اعم از گفتارسیاسی یا حقوقی در این حوزه جغرافیایی، داری پتانسیل تاثیرگذاری بر معادلات جهانی میباشد که بازیگران بین المللی را به واکنش وادار خواهد ساخت. عامل واکنش زایی این منطقه  زائده نیاز روز افزون جهان امروز به منابع نفتی آن است که طبق برآوردهای آژانس بین المللی انرژی در سال 2002 نیاز جهانی به نفت و منابع نفتی تا سال 2030 به مقدار دو سوم افزایش خواهد یافت و اهمیت منابع ذخیره ای این منطقه به خوبی روشن خواهد نمود که مزید بر قدرتهای کلاسیک جهانی پای قدرتهای نو ظهور اقتصادی را نیز به منطقه باز نموده است که بعد از جنگ سرد ظهور این قدرتهای اقتصادی نوین معادلات نوینی را در عرصه روابط بین الملل با خود به همراه آورده است که میتوان به نقش آفرینی روز افزون چین و هند به عنوان دو قدرت آسیایی نو ظهور اقتصادی در بازارهای جهانی و تاثیر مستقیم این قدرتهای نو ظهور در گردش سرمایه جهانی و به طبع آن امنیت و سیاست جهانی اشاره نمود که در همین راستا از اهمیت و نقش آنان در این معادلات نوین میتوان  از درخواستهای آمریکا از این کشورهای اقتصادی آسیایی برای همکاری در تحریمهای نفتی ایران به نتیجه معادلات نوین پی برد که در معادلات سیاسی و روابط پیچیده بین المللی امروز و خصوصیت مشخص آن یعنی جهانی بودن ، بدون همکاری و هماهنگی در سطح منطقه ای و جهانی در بسیاری از زمینه های وابسته به امنیت جهانی و دستیابی به بازارهای جهانی غیر ممکن یا به شدت مشکل و پر مانع خواهد بود.

جمهوری اسلامی ایران با وقوف به این واقعیتهای روابط بین الملل و همچنین نیازمندیهای روز افزون جامعه جهانی به منطقه خلیج فارس و منابع هیدرولیکی آن در صدد است که بیشترین بهره برداری سیاسی ، امنیتی و اقتصادی را همانند هر کشور و قدرت سیاسی دیگری در منطقه دارا باشد و با توجه به تناقض سیاستهای جمهوری اسلامی ایران با سیاستهای جاری جهانی و ضدیت با سیستمهای سیاسی منطقه ای به علت خصوصیت ایدئولوژیکی حاکم بر سیستم سیاسی ایران همواره مورد سوءظن بوده که به عنوان یک تهدید بالقوه منطقه ای ، امنیت منطقه و در نتیجه امنیت جهانی را به مخاطره خواهد انداخت. بر همین مبنا در منطقه خلیج فارس همیشه و با تشدید بیشتری در حال حاضر یک جنگ غیر علنی که تمام امنیت جهانی را به مخاطره انداخته است، وجود دااشته و دارد.

 از تنشهایی که در خلیج فارس با پیشینه تاریخی ای که دارد و عملا تاثیر مستقیمی را بر توسعه اقتصادی جهان نهاده است به خوبی میتوانن فهمید که بیشترین عاملی که این منطقه را به یک منطقه استراتژیک جهانی با اولویت ادامه پروسه جهانی شدن و رشد اقتصاد جهانی مواجه ساخته است منابع حیاتی و هیدرولیکی برای گردش چرخه های اقتصادی جهان و ادامه روند توسعه اقتصادی جهان و جهانی شدن است که به عنوان قلب تپنده جهانی میتوان از آن نام برد همچنان که در جغرافیای سیاسی به هارتلند نوین یا قلب نوین زمین از آن یاد میشود. این منابع جدای از بازارهای مصرف رو به رشد این منطقه میباشد که خود همین بازار منطقه خلیج فارس از اهمیت ویژه ای در تجارت بین المللی و فروش کالاهای فرا منطقه ای به علت غیر صنعتی بودن منطقه برخوردار است که یکی از بازارهای گرم تجارت بین المللی از تمام جهات و ابعاد صنعتی ، تکنولوزیکی ، نظامی ، کشاورزی، غذایی و فناوریهای روز ارتباطاتی به شمار میرود که رابطه مستقیمی با منابع موجود هیدرولیکی در منطقه  و غیر صنعتی بودن منطقه دارد.

خلیج فارس چه از لحاظ وجود آبراه ای بودن و ارتباط با دریاهای آزاد و چه به عنوان منابع هدرولیکی و گذرگاهی آن، از دیر باز میان قدرتهای بزرگ جهانی مورد نزاع و کشمکش سیاسی و نظامی بوده است که از قرون 18 و 19 با ورود رسیه تزاری و واکنش دولت کبیر بریتانیا در برابر این زیاده خواهی و گسترش حوزه عمل روسیه تزاری ، منطقه دچار تغییرات اساسی در سیستم سیاسی و حقوقی شد و همچنین به روابط پیچیده بین المللی وارد شد که روسیه تزاری در صدد دستیابی به آبهای آزاد با توجه به وصیتنامه پتر کبیر بود که روسیه تزاری را ترغیب به دستیابی به آبهای آزاد از طریق خلیج فارس و در نتیجه دستیابی به هند می نمود که با بریتانیا در  این مورد به یک مسابقه جهانی در استعمارگری وارد شد و با دست اندازی در معادلات منطقه ای سعی در بیرون راندن یکدیگر و مهار کردن منطقه به نفع خود بودند که بسیاری از کشمکشهای منطقه ای حاصل توطئه گری های این دو کشور مقتدر در آن زمان در منطقه بود، این روند باعث تقسیم منطقه به دو حوزه تحت نفوذ این کشورها تبدیل شد و این روند در اوایل قرن بیستم و با جنگ جهانی دوم باعث تغییر جغرافیای سیاسی منطقه و حضور دیگر کشورهای اروپایی در این منطقه نیز شد. اما نقطه عطف چرخش در معادلات بین المللی در اوایل قرن بیستم ، با انقلاب اکتبر روسیه روی داد که توازن قوا در منطقه را به نفع بریتانیا تغییر داد که ماهیت سیاست خارجی اتحاد جماهیر شوروی ضد استعماری و ضد امپریالیستی ای بود که مخالف جهانگشایی و تحت حاکمیت در آوردن دیگر کشورها بود برای همین اتحاد جماهیر شوروی از تصمیمات روسیه تزاری برای دستیابی به آبهای آزاد خلیج فارس دوری نمود اما این مدت کم دوام بود و با وقوع جنگ جهانی دوم در واقع پای نیروهای جدیدی در منطقه باز شد که مهمترین انها که هم اکنون نیز به عنوان قدرت بلامنازع بین المللی تبدیل شده است ایالات متحده امریکا بود و در گیرودار همین معادلات بین المللی حول و حوش منطقه و مخصوصا خلیج فارس بود که باعث سقوط رژیم شاهنشاهی ایران و به ثمر رسیدن انقلاب در ایران و اسلامی کردن آن شد زیرا نیروهای ضد امپریالیستی و نیروهای چپ وابسته به شوروی توانسته بودند که در ایران به پایگاه اجتماعی قوی دست یابند و امکان انقلابی چپگرایانه در ایران به شدت بالا بود برای همین از نیروهای اسلامی و روحانیت برای به دست گیری قدرت در ایران بعد از نظام شاهنشاهی به شدت از طرف دول غرب حمایت و همکاری شد.

اما با به سر قدرت رسیدن روحانیت شیعه در ایران و تشکیل نظام جمهوری اسلامی منطقه خلیج فارس وارد مرحله جدیدی شد از یک طرف کشورهای عربی حاشیه جنوبی و غربی خلیج فارس قرار داشتند که با دارا بودن شهروندانی شیعی که مورد ظلم آیینی قرار داده بودند و از طرف دیگر جمهوری اسلامی ایران قرار داشت که شعار صادر کردن اقلاب اسلامی خود را سرلوحه گفتمان اسلامی و ایدئولوژیکی خود قرار داده بود و ندای اقلاب خود را ندای مستضعفان جهان مخصوصا منطقه خواند که منظور اصلی این شعارهای یاری به مظلومین و مستضعفین شیعیان بودند که در این کشورها مورد ظلم آیینی قرار گرفته بودند و شیعیان نیز به جمهوری اسلامی ایران به عنوان روزنه امید رهایی خود و احیاء هویت تاریخی شیعی بودن خود مینگریستند که در اولین واکنش به استقرار جمهوری اسلامی ، هجوم ارتش بعثی عراق به ایران و با همکاری دیگر دیگر کشورهای عرب سنی منطقه و تحریک و اعلام همکاری افرادی نفوذ دار در ایران مخصوصا دکتر شاپور بختیار و چند تیمسار دیگر ارتش شاهنشاهی ایران بود که با وقوع انقلاب به خارج پناه برده بودند و زمینه برگشت و سقوط نظام جمهوری اسلامی را در کشور همسایه غربی یافتند به بهانه خطرات این نظام برای کشورهایی که در منطقه داری شهروندان شیعی هستند و و این انقلاب باعث نافرمانی شیعیان این کشورها خواهد شد. این جنگ که به طولانی ترین جنگ جهان بین دو کشور در قرن بیستم تبدیل شد در طول جنگ بارها خلیج فارس و حوزه دریایی آن به میدان جنگ تبدیل شد که تبعات منفی آن در بازارهای جهانی نفت به خوبی حس میشد.

با از هم پاشی نظام کمونیستی شوروی و قطب بندی جهانی جنگ سرد و همچنین هجوم ارتش عراق به کویت،  اهمیت خلیج فارس و جایگاه استراتژیک آن برای کشورهای منطقه ای و جهانی بیشتر هویدا می شود زیرا با این تحولات از یک طرف توانست که پای کشورهای امریکایی و اروپایی را به منطقه باز نماید و برای توازن قوا در منطقه و امنیت منطقه ، نیروهای نظامی این کشورها در منطقه خلیج فارس مستقر شوند و تا هم اکنون نیز تداوم داشته باشد و از طرف دیگر ماجراجویی های صدام حسین و ارتش بعثی وی باعث شده بود که طی دو دهه همچنان منطقه ناآرام و تاثیر منفی بر بازارهای نفتی و امنیت جهانی داشته باشد که مقوله امنیت بازارهای نفتی به صورت عرضه و تقاضا از اهمیت ویژه ای در امنیت ملی کشورهایی نظیر آمریکا و کشورهای اروپای غربی برخوردار بود. اما آنچه که در اینجا برای ما اهمیت درد موضع ایران در قبال این لشکرکشیها و تدام حضور نیروهای فرا منطقه ای در خلیج فارس میباشد که در اوایل این امر ایران به مخالفت ضمنی خود با این وضعیت پیش آمده پرداخت اما در نهان خود نیز برای از هم پاشی سیستم سیاسی بعث و سقوط صدام حسین نیز لحظه شماری میکرد ولی از یک موضع خود هیچگاه عقب نشینی ننمود و آن هم سیطره ایران بر آبهای ساحلی شمالی خلیج فارس و گوشزد این مهم که امنیت منطقه را باید خود کشورهای منطقه تامین نمایند نه نیروهای خارجی موجود در منطقه و این نیروها بایستی از این منطقه بیرون روند گرچه ایران بارها این موضوع را اعلام نموده است اما هم خود جمهوری اسلامی ایران و هم دولتهای درگیر در منطقه به خوبی به وضعیت و شرایط ویژه خلیج فارس و اهمیت آن در امنیت جهانی، امنیت منطقه ای و همچنین مهمتراز همه امنیت خاص هر کدام از کشورهای منطقه ای که با بود و نبود این نیروهای خارجی رابطه مستقیمی دارد به خوبی واقف هستند برای همین تا اکنون هیچ کدام از طرفین قضیه در این مورد موفقیت چندانی در تحمیل خواسته های خود به طرف مقابل را کسب نکرده اند و در این میان شاید بیشترین بهره برداری در زمینه ژئوپولیتک نوین منطقه(در بخش قبل و در ژئوپلیتیک شیعه و هژمونی ایران به این موضوع پرداختم) و بیشترین ضرر سیاسی و خدشه دار شدن سیمای سیاسی بین المللی نیز همباز عاید ایران شده باشد با سقوط نظام بعثی صدام حسین این امر به اوج خود رسیده است.



بۆچوونه‌کان
بۆچوون بنووسه‌

ناو:  

ئیمه‌یل:  

تێکستی کۆمێنته‌که‌ت  
ژماره 62
بڵاوکراوه‌یه‌کی سیاسی گشتییه، ئۆرگانی ڕاگه‌یاندنی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان ده‌ریده‌کات‌
01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12
مقالات فارسی
آقای روحانی ؛ "GAME OVER"
خروجیهای نظام آموزشی در ایران
مافی کۆپی کردن پارێزراوه‌ بۆ سایتی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان 2009 ده‌سپێک l هه‌واڵ l بۆنه‌ و ڕێوڕه‌سم l کۆمیته‌کان l خه‌باتی ئاشتیخوازانه‌ l ئه‌رشیف l ڤیدیۆ l په‌یوه‌ندی