ده‌سپێک l مقالات l هه‌واڵ l به‌یاننامه‌ و ڕاگه‌یاندن l سکرتێری گشتی l چاوپێکه‌وتن و وتووێژ l چاند و هونه‌ر l به‌رنامه‌ و په‌یڕه‌و l برنامه‌ و اساسنامه
مقالات فارسی
ریشه های بی ابایی نظام جمهوری اسلامی ایران (2) جایگاه ایران در اقتصاد جهانی
محمد خوش چهره
19 / 2 / 2012
بهتر از هر کسی خود سردمداران نظام سیاسی حاکم بر ایران از جایگاه و اهمیت ویژه ایرن در اقتصاد جهانی، آگاه و مطلع هستند و شاید جوانب مختلف این امر حیاتی یکی از تاثیرگذارترین فاکتورها و عاملهای پیشبرد سیاستهای کنونی در سطح داخلی و خارجی میباشد که هر دو گونه ی سیاست داخلی و خارجی خود را با بی ایایی و مخالف قوانین بین الملل و حقوق بین الملل و با روشی متهورانه به پیش میبرد.
گرچه بر اساس روشهای سیاسی و ایدئولوژیکی ای که حاکمان نظام جمهوری اسلامی ایران در پیشبرد اهداف سیاسی خود در پیش گرفته اند، نظام و کشور را در سطح بین الملل دچار انزوای روزافزون نموده اند، اما خطراتی که بفای نظام را تهدید می نماید و تقریبا باعث عکس العمل گاها شدید و غیر منطقی سردمداران حکومت نسبت به عکس العمل سیاستهای بین المللی در قبال نظام جمهوری اسلامی ایران شده است با منافع اقتصادی و منافع ملی و در نمایی کلی تر امنیت ملی تعداد کثیری از کشورهای منطقه ای و قدرتهای جهانی در تضاد است ؛ بر همین مبنا شاهدیم که این خطرات و تهدیدها در طول چندین دهه از عمر جمهوری اسلامی ایران هنوز نتوانسته است کارآیی خود را نشان دهد و بالعکس با عکس العمل شدیدتر سردمداران حاکم بر ایران مواجه بوده است؛ به مفهومی دیگر تهدیداتی که متوجه نظام جمهوری اسلامی ایران میشود به شیوه ای غیر مستقیم و گاهاٌ مستقیم متوجه منافع ملی و امنیت ملی تعداد دیگری از کشورهای منطقه ای و قدرتهای جهانی میشود که ریشه در اقتصاد جهانی دارد ، عوامل بازدارنده این چنینی و مرتبط با منافع بسیاری از کشورها نه از قدرت واقعی و توان عملی جمهوری اسلامی است بلکه این موقعیت ژئواستراتژیکی ایران و همچنین موقعیت ژئوپلتیک انرژی ای است که ایران در مرکزیت این ژئوپلتیک قرار دارد که امری حیاتی برای جامعه امروزین بشری با نیاز روز افزون به انرژی میباشد و امنیت انرژی نیز یکی از مقوله های امنیت جهانی به شمار میرود و با توجه به طبیعت سیاسی انرژی و وابستگی متقابل منابع تولید و ذخایر از یک طرف و بازار تقاضا و مصرف از سوی دیگر با هم، هر گونه تنشی دروضعیت نظامی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی طرفین معادله، تاثیر مستقیمی بر قیمت و امنیت انرژی در بازارهای جهانی و سیاست های جاری در نظام بین المللی را با خود به همراه دارد که طبعات اقتصادی آن تاثیرات مستقیمی را بر زندگی مردم در اکثر نقاط جهان به همراه خواهد داشت و بالطبع آن نیزسیاسیت کشورها و دولتهای حاکم را نیز با بحران جدی مشروعیت ومحبوبیت مواجه خواهد نمود و در بسیاری موارد حتی باعث سقوط و یا استعفاء دولتها خواهد شد.
اکنون با توجه به وابستگی اقتصاد جهانی و انرژی به هم وهمچنین مسائل پیرامون ژئوپلتیک انرژی و تاثیر مستقیم آن بر امنیت انرژی ، میتوان جایگاه ایران را در اقتصاد جهانی ترسیم کرد؛ اهمیت امنیت انرژی و امنیت ژئوپلتیک انرژی، جایگاه ایران را در اقتصاد جهانی با مزیتهایی مواجه کرده است که توانایی عکس العمل جامعه جهانی در قبال زیاده خواهی های جمهوری اسلامی ایران را با مشکل مواجه کرده است؛ ایران در اقتصاد جهانی داری سه مزیت عمده است:
  •    منابع انرژی
  •  ژئوپلتیک انرژی
  •    تاسیسات انرژی هسته ای
 از لحاظ مزیت منابع انرژی ایران دارای 12 درصد منابع نفتی دنیا و 17 درصد منابع گازی دنیا میباشد گرچه فقدان دیپلماسی انرژی، جایگاه این کشور را در موقعیت مناسب بازارهای جهانی انرژی با تهدیداتی مواجه کرده است و از طرف دیگر به علت تناقضهای رفتاری جمهوری اسلامی ایرن در سطح بین الملل و اتخاذ سیاستهای ناموافق با نظام حقوقی و سیاسی بین الملل، خود را با تحریمهای جامعه جهانی مواجه ساخته است اما ایران با دارا بودن منابع هنگفت انرژی از یک طرف و رشد روز افزون مصرف انرژی در جهان و در نتیجه نیاز هرچه بیشتر بازارهای مصرف جهانی به انرژی از طرف دیگر، در مقام یک اهرم فشار بر بازار انرژی عمل مینماید که تاثیر مستقیمی را بر سیاستهای اتخاذی پیشروی جامعه جهانی در برابر ایران خواهد داشت و توانایی عکس العمل شدید و در هم کوبنده را در برابر این نظام مستبد و ناموافق با جامعه جهانی سلب کرده است؛ دارا بودن این اهرم و در کنار آن تخفیف های ویژه ای که ایران در فروش نفت برای مشتریان خود در نظر گرفته است از عوامل تشدید کننده این رویکرد جامعه جهانی شده است و هم چنین باعث گستاخی بیشتر در گفتمان و رویکرد سیاست خارجی و داخلی خود نیز شده است؛ با توجه به اینکه تعدادی از کشورهای اروپایی خرید 18 در صد از کل نفت صادراتی ایران را به خود اختصاص داده اند و کشورهای شرق آسیا مانند چین ، کره جنوبی و ژاپن نیز به علت نبود منابع انرژی نفتی و گازی وابسته به واردات حجم زیادی از نفت ایران هستند توانایی مهار زیاده خواهی نظام جمهوری اسلامی را تا حدودی با مشکل مواجه نموده است که در بسیاری از بررسیهای مهار ایران از طریق تحریمهای بین المللی، با ناهمخوانیهای ایجاد یک اتحاد بین المللی همراه است، بسیاری از این کشورها وابسته به واردات نفت از ایران میباشند که همراه با تخفیفهای ویژه ای است که ایران به عنوان امتیازبرای این کشورها قائل است که دیگر فروشندگان نفت این امتیازات را برای خریداران خود قائل نیستند و به اهرمی برای گرایش به خرید نفتی ایران بدل گشته است با توجه به اینکه کشورهای اروپایی خریدار نفت ایران که عمدتا شامل یونان ، ایتالیا و اسپانیا میباشد از لحاظ  وضعیت اقتصادی در بحران قرار دارند که نفت ارزان برای آنها به عنوان یک غنیمت و امری حیاتی تلقی میشود تا زمانی که صادر کننده دیگه ای این امتیاز را برای آنها قائل نشود امکان انزوای ایران از طرف آنها به حد قابل توجهی نخواهد رسید.جمهوری اسلامی ایران با درک این امر و واقعیت  که خود وی مهیا کننده پایه های چنین موقعیتی برای وابستگی تعداد کثیری از کشورها جهان به صنعت نفت خود شده است مخصوصا کشورهایی که قدرتهای نو ظهور در اقتصاد جهانی هستند مانند چین و هند ، که در شرایط جنگی هم شاید دست برداشتن از منافع نفتی خود در ایران برای آنها مشکل باشد رویکرد سیاسیت خارجی خود را همواره بر مبنای تهدید کردن بنا نهاده است؛ با توجه به آنچه که در زمان کنونی زمزمه های تحریم نفتی ایران در حال شنیده شدن است نظام جمهوری اسلامی با توجه به رویکرد خود از سالها قبل چنین تسهیلاتی را برای کشورهای خارجی در نظر گرفته بود و احتمال وقوع چنین رویدادی را از سالها پیش پیش بینی نموده بود.
مسئله دیگر مورد بحث در اینجا موقعیت ژئواستراتژیک ایران در قلب ژئوپلتیک انرژی جهان یا به زبانی رساتر دو منبع انرژی قرن بیست و یکم است که بسیاری از متخصصین علوم جغرافیایی نموداری به شکل بیضی را برای آن ترسیم نموده اند که ایران در قلب این دو منبع عظیم انرژی قرار دارد این دو منبع انرژی قرن بیست و یکم شامل دریای خزر و خلیج فارس میباشد که ذخایر انرژی آنها راهبردی و فوق العاده مهم برای جهان به شمار میرود وبرای همگان نیز روشن و قابل فهم میباشد. بزرگترین انبار انرژی هیدروکربنی جهان خلیج فارس است که بر اساس برآوردها تقریبا دو سوم ذخایر اثبات شده نفت و یک سوم ذخایر گاز طبیعی جهان را  در اختیار دارد؛ از طرف دیگر و در حوزه شمالی این بیضیها انبار انرژی حوزه دریای خزر قرار دارد که در مجموع برآوردها میزان ذخایر این دو حوزه با هم در حدود هفتاد درصد ذخایر تثبیت شده نفت جهانی و بیش از چهل در صد منابع گاز طبیعی جهان را تشکیل میدهد؛ این دو حوزه ذخایر انرژی در داخل منطقه بیضی شکل قرار دارند که جفری کمپ ازاین منطقه بیضی شکل به نام " بیضی استراتژیک انرژی " یاد میکند و ایران در قلب این بیضی استراتژیک انرژی قرار دارد.
با توجه به اینکه اقتصاد جهانی و امنیت انرژی، رابطه تنگاتنگی با همدیگر دارند و انرژی  خود به خود، به یک مقوله سیاسی بدل گشته و در تعیین معادلات و اقتدارسیاسی، نقش اساسی ای را ایفا مینماید؛ مخصوصا بعد از سقوط نظام کمونیستی اتحاد جماهیر شوروی، مبحث انرژی و جغرافیای ذخایر انرژی، با اهمیت فوق العاده ای در اقتصاد جهانی مطرح شد و دیدگاههای سیاسی از اولویت مناطق ژئواستراتژیکی و ژئوپولتیکی به دیدگاههای ژئواکونومیکی تغییر یافت؛ گرچه از اهمیت دو مبحث قبلی نکاست؛ اما این تغییر رویکرد در دیگاههای سیاسی، برای تعیین معادلات سیاسی در آغاز قرن بیست و یکم از اهمیت ویژه ای برخوردار است که بحث امنیت انرژی و امنیت جهانی را با دیدگاهی نوین و بر پایه اقتصاد مبتنی بر انرژی پایه گذاری و ترسیم نمود.
نظام جمهوری اسلامی ایران با در اختیار داشتن چنین مزیتهایی از تاثیر گذاری مهمی بر امنیت انرژی و در نتیجه اقتصاد جهانی برخوردار است و همین مسئله باعث شده است که تقریبا این نظام رویه ای باجگیرانه در مواضع جهانی اتخاذ کند گرچه نظام بین الملل، تاحدودی با این نظام سر ناسازگاری دارد، اما همین رویکرد نظام جمهوری اسلامی باعث شده که علی رغم خیلی از فشارها، با استفاده اهرم ژئوپلتیکی و ژئواستراتژیکی خود و تهدید بر روند امنیت انرژی و تاثیر گذاری بر اقتصاد جهانی تداوم عمر خود را با بی خیالی طی کند و سیاست بی ابایانه خود را هرچه بیشتر و روزافزون تر به نمایش بگذارد؛ اهرمی بودن این مزیتها برای ایران، در اتخاذ سیاستهایش، همسایگی قدرتهای نوظهور اقتصادی مانند چین و هند واز طرف دیگر اقتصاد اروپا با این موقعیت ژئوپولتیک انرژیست که اهمیت موضوع را چند برابر نموده است، باتوجه به میزان مصرف روز افزون انرژی از سوی این قدرتها و تقاضای بیشتر برای افزاییش نرخ پیشرفتهای اقتصادی  به دو رقمی بودن و چرخش سریعتر چرخهای اقتصادی این کشورها مخصوصا از طرف چین و هند، وابستگی هرچه بیشتر این قدرتهای اقتصادی را به ذخایر هیدروکربنی این بیضی استراتژیک انرژی موجب شده است که ایران و ذخایر این کشور باری این اقتصادها امری حیاتی تلقی میشود.
 در چنین وضعیتی و واقف بودن نظام جمهوری اسلامی ایران به این نیاز جهانی، اصرار بر اتخاذ سیاستهای خود و افزایش سقف سهم خواهی از نظم نوین بین المللی به عنوان قدرت برتر منطقه ای و جهانی را باعث شده است و بر همین مبنا گفتمان و رویکرد سیاست خارجی و داخلی اش را همواره بر تهدیدات منطقه ای و جهانی بنا نهاده است.
یکی از محورهای بحث در اینجا که جایگاه ایران را در اقتصاد جهانی با اهمیت جلوه داده است تاسیسات اتمی ای است که این کشور با تقبل هزینه های هنگفت مادی و معنوی ، در حال ساخت و پیشرفت سریع برای دستیابی به این منبع انرژی و برنامه مبهم تولید سلاح اتمی میباشد؛ شاید سئوالی که پیش بیاید این است که تاسیسات اتمی ایران چه تاثیری در اقتصاد جهانی خواهد داشت؟ پاسخ به این سئوال شاید تا حدودی آسان نباشد اما با نگاهی به میزان زمان مصرفی برای تکمیل این تاسیسات از جانب روسیه، و روند کارهای اجرای پروژه های اتمی در ایران، به میزان سرمایه های هدر رفته و مصرف شده را به خوبی درک کرد که طی این همه سال کشور روسیه به چه میزان از سرمایه ایران دست یافته است که با طویل المدت کردن ساخت این تاسیسات، هنوز هم با وجود فشارهای کشورهای اروپایی، آمریکا و کشورهای دیگر خاورمیانه، روسیه از ساخت وتکمیل این تاسیسات دست برنداشته است ؛ قطعا عامل اقتصادی این مسئله اساسی ترین محور کاری روسیه بوده است که با سیاستهای دوگانه خود هم  با جامعه جهانی در دوره هایی که فشار جهانی بر ایرا زیاد بوده همراهی کرده و در دوره های دیگر مخالف با جامعه جهانی عمل کرده است که هزینه های میلیاردی این پروژه از جذابیت خاصی برای روس ها بخوردار بوده که بهانه تاخیر در اجرای روند تکمیل تاسیسات را با فشارهای جامعه جهانی توجیه کرده اند تا اینکه منافع نهفته میلیاردی تاخیر در اجرا را بدست بیارند و در دوره هایی نیز از ایران پشتبانی نموده اند که باعث دلگرمی ایران به روسها بوده که جمهوری اسلامی از گفتمان سیاسی خود و ریکرد های سیاسی خود عقب ننشسته است؛ بعد دیگر این قضیه و اهمیت آن، تاثیر این تاسیسات و نظام جمهوری اسلامی ایران بر دیگر کشورهای خاورمیانه است که برای فشار بر ایران و به شکست کشاندن پروژه های اتمی ایران، دست به دامان اروپاییان و آمریکا شده اند و در این راستا مجبور به پرداخت هزینه های عکس العمل اروپاییان و آمریکا در برابر ایران شده اند و از طرف دیگر مجبور به وارد نمودن تسلیحات بی شماری از این کشورها شده اند که با توجه به اینکه کشورهای منطقه ای خاورمیانه، مجبور به خریدهای ده ها میلیارد دلاری تسلیحاتی از اروپا ، آمریکا ، چین ، روسیه ودیگر کشورها شده اند؛ این نوع از تعاملات حول برنامه های اتمی ایران و مضاف بر آن گفتمان خصمانه جمهوری اسلامی، منافع مادی و چرخش سرمایه در بازارهای مختلف تسلیحاتی جهان را با رونقی بی سابقه مواجه ساخته است که خریدهای ده ها میلیارد دلاری تسلیحات نظامی کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس در یک سال اخیر از این نوع از مزایا به شمار میرود که شاید عواملی در تحریک و پافشاری ایران بر نوع گفتمان خصمانه خود دخیل هستند که فاکتورهای اساسی آن در بیرون از منطقه قرار دارند؛ حال با توجه به طرف سازنده تاسیسات و طرف معامله گر تسلیحات به خوبی میتوان به واقعیت نزدیک شد که با چنین فاکتورهایی است که ایران به بی ابایی های سیاسی خود چه در سطح داخلی و چه در سطح بین المللی ادامه میدهد.
          



بۆچوونه‌کان
بۆچوون بنووسه‌

ناو:  

ئیمه‌یل:  

تێکستی کۆمێنته‌که‌ت  
ژماره 61
بڵاوکراوه‌یه‌کی سیاسی گشتییه، ئۆرگانی ڕاگه‌یاندنی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان ده‌ریده‌کات‌
01 02 03 04 05 06 07 08
مقالات فارسی
خروجیهای نظام آموزشی در ایران
آنالیز مسئله انتخابات ریاست جمهوری در جمهوری اسلامی
مافی کۆپی کردن پارێزراوه‌ بۆ سایتی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان 2009 ده‌سپێک l هه‌واڵ l بۆنه‌ و ڕێوڕه‌سم l کۆمیته‌کان l خه‌باتی ئاشتیخوازانه‌ l ئه‌رشیف l ڤیدیۆ l په‌یوه‌ندی