ده‌سپێک l مقالات l هه‌واڵ l به‌یاننامه‌ و ڕاگه‌یاندن l سکرتێری گشتی l چاوپێکه‌وتن و وتووێژ l چاند و هونه‌ر l به‌رنامه‌ و په‌یڕه‌و l برنامه‌ و اساسنامه
مقالات فارسی
ریشه های بی اِبایی نظام جمهوری اسلامی ایران (1)
محمد خوشچهره
3 / 6 / 2011
درآمد
هم اکنون که 32 سال از عمر نظام جمهوری اسلامی ایران می گذرد همگان شاهد وجود تراکم تحریمها، فشارها و تهدیدهای امنیتی بین المللی وارده بر نظام هستیم و همچنین عمق وخامت اوضاع داخلی مزید بر علت نیز شده است و آنچه که در پیرامون نظام و کشور نیز در جریان است همگی در راستای مواجهه رو در رو با این نظام قرار دارد ولی آنچه که در واقعِ امر و در گفتمان سیاست خارجی و عمل نظام جمهوری اسلامی شاهدیم بی ابایی در برخورد و دیپلماسی متهورانه ایست که در گذر تاریخ نظام با فراز و فرودها و در موقعیت زمانی کنونی در بالاترین سطح بی ابایی در پیش گرفته است. نظام سیاسی ـ ایدئولوژیکی ای که در طی 32 سال مسیر خود مواجهه عکس و منفی را در برابر نظامهای بین المللی و نظم نوین جهانی در پیش گرفته است اکنون فراتر از هر زمانی بر تئوریهای انقلابی و اصولی ایدئولوژیکی خود بیشتر پای می فشارند و خود را موظف به عملکرد در راستای رسالت ایدئولوژیکی و سیاسی برناه های انقلابی خود می داند و در همین راستا نیز گفتمان سیاسی خود را موظف به عملکرد در راستای رسالت ایدئولوژیکی و سیاسی برنامه های انقلابی خود می داند و در همین راستان نیز گفتمان سیاست خارجی خود را تعبیر و تفسیر می کند. نظامی که با حجم رو به فزاینده فشارهای بین المللی و منطقه ای برای تغییر در روش گفتار سیاسی مواجه است خود خواستار تغییر در نظم نوین جهانی و تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه و ارائه تعریفی نوین از خاورمیانه ای نوین است. نظامی که در معرض تهدیدهای امنیتی داخلی و خارجی است خواستار سهم بیشتری از نقش بین المللی است و شاید از محدود نظامهای سیاسی موجود در جهان باشد که بیشترین اپوزیسیون مخالف داخلی و مسلح خارجی را دراراست و گونه های متفاوتی از مخالفین سیاسی را با خود یدک می کشد از تهدیدهای منطقه ای و فرا منطقه ای سخن به میان می آورد در حالی که سخت افزار نظامی اش عاری از سلاحهای فوق پیشرفته موجود در چنته دشمنان بین المللی و منطقه ای اش است. همسایه شرقی اش کشور پاکستان دارای پتانسیل نظامی اتمی با چنان نرمشی در برابر سیاستهای آمریکا و نظام جمهوری اسلام با عدم وجود چنین پتانسیلی چنان متهورانه و بی ابا در برابر سیاستهای آمریکا و اروپا چرا؟
نویسنده بر آنست تا در یک سلسله تحلیل به یک سری از پرسشهای اساسی در این مورد در حد ممکن پاسخ قانع کننده ای برای خود و شاید سایرینِ فعال در حوزه سیاست مربوطه به رفتارهای و واکنشهای نظام جمهوری اسلامی ایران ارائه دهد که ریشه ی بی ابایهای جمهوری اسلامی ایران در چیست؟ چه عواملی باعث بروز این گونه گفتمان نظام در سطح منطقه ای و فرامنطقه ای شده است؟ آیا پی به اشتباهات محاسباتی جامعه جهانی برد است یا نه خود دچار اشتباه محاسباتی وتوهم درجایگاه واقعی خود در سطح بین الملل شده است؟
■   مؤلفه های قدرت جمهوری اسلامی ایران در خاورمیانه
برکسی پوشیده نیست خاورمیانه یکی از نقاط مهم و استراتژیک جهان است و یکی از نقاط پرچالشی است که نه تنها کشورهای حوزه خاورمیانه بلکه قدرتهای جهانی را در درون خود وادار به بازیهای سیاسی پیچیده و پر هزینه ای کرده است که امنیت این منطقه را با امنیت جهانی و روابط بین الملل گره زده است، و منازعات موجود در این منطقه به شیوه ای استراتژیک با پایه های اصلی منافع ملی و امنیت ملی قدرتهای بزرگ در برخورد آنی و واکنش به آن بعنوان تهدید بین المللی تعریف شده و در هم تنیده شده است و به قلب زمین شهرت دارد گرچه پیشتر در سال 1904 مکیندر به عنوان یکی از نظریه پردازان ژئوپلتیک در قرائت مقاله ای در انجمن سلطنتی
 مسائل امنیتی این منطقه، خصوصاً امنیت انرژی از مهم عناصری است که توانایی ایران را در برخورد با جامعه جهانی به سطح بالایی از اهمیت استراتژیکی رسانده است که از موقعیت و وضعیت جغرافیایی خود بعنوان ابزاری برای رفتارها و گفتمانهای بی باکانه خود بهره گیرد
لندن قلب زمین را چنین مشخص کرده بود که "منطقه محوری سیاست بین الملل را منطقه وسیعی تشکیل می دهد که از اروپای شرقی تا جلگه های سیبری امتداد می یابد. این ناحیه محوری، که با امپراطوری روسیه تزاری تطبیق می نماید از یک موقعیت استراتژیک برخوردار بوده و سرشار از منابع طبیعی است". اما واقعیتهای امروزین خاورمیانه و معادلات موجود در آن و کشورهای درگیر در این معادلات به واسطه منابع موجود در خاورمیانه این منطقه را به قلب زمین یا همان هارتلند تبدیل کرده است. که بی شک می توان اهمیت آن را در نیمه اول قرن بیست و یکم به خوبی حس کرد.
این منطقه که در قرن بیستم تحت تاثیر فضای منازعات سیاسی جهان دو قطبی از اهمیت ژئواستراتژیکی و سیاسی برخوردار بود اکنون و در آستانه قرن بیست و یکم و با شروع تحولات جهانی و منطقه ای در دهه نود قرن بیستم به بعد از اهمیت فوق العاده اقتصادی تحت تاثیر فضای تجارت جهانی و منافع تجاری و همچنین تامین انرژی و امنیت آن قرار دارد، و کانون جوشش و خروش ایدئولوژی آیینهایی است که نقش آفرینی استراتژیکی در اتخاذ تصمیمات سیاسی جهانی و تقابل با نظم نوین جهانی دارند که همین مسئله نیز امنیت جهانی را در وضعیتی فوق العاده تهدید آمیز قرار داده است که خود عامل تهدیدی عمده برای منافع اقتصادی ـ سیاسی جهانی بشمار می رود.
خاورمیانه که در قرن بیستم بعنوان یک منطقه مهم در منظومه امنیت جهانی تعریف شده بود اکنون و در قرن بیست و یکم در محور و مرکز منظومه امنیت جهانی قرار دارد و این منطقه اکنون به خوبی دارای پتانسیل موازنه قدرتی است که بازیگری و نقش آفرینی در آن می تواند به نفع یا زیان قدرتهای بزرگ بیانجامد.
با توجه به مطلب فوق و همچنین اهمیت ذاتی خاورمیانه در چرخه قدرت و اقتصاد جهانی که حاصل ویژگیهای ژئوپلتیک، ژئواستراتژیک، ژئواکونومیک، ژئوکالچر آن است از تاثیرگذاری فزاینده ای بر نظام تصمیم گیری جهانی و نظم نوین حاصل از آن و اضافه بر آن امنیت جهانی برخوردار است. و بالطبع آن نیز هر کدام از کشورهای موجود در خاورمیانه با توجه به اهمیت ژئوپلتیکی، ژئواستراتژیک، ژئواکونومیک، ژئوکالچری خود نقشی مهم و تاثیرگذار در روند امنیت جهانی و جریان آزادِ تجارت جهانی برخوردار خواهند بود که این موارد مستقیماً در زندگی عموم جهان تداخل و تاثیرگذار می باشد و کشور ایران و نظام جمهوری اسلامی ایران نیز با توجه به موقعیت ویژه ای که دراین منطقه داراست از نقاط محوری در منظومه امنیت منطقه ای خاورمیانه بشمار می رود که هر کدام از مؤلفه های ژئوپلتیکی، ژئواستراتژیک، ژئواکونومیک، ژئوکالچری موجود در منطقه را بطور مشخصات مجزا و گاهاً مشترک دارا می باشد. در ادامه بطور اجمالی به تشریح هر کدام از این مؤلفه ها و نقش آن در نمایش قدرت نظام جمهوری اسلامی ایران خواهیم پرداخت که بطور ریشه ای در بیان بی ابایی ها و عملکردهای متهورانه جمهوری اسلامی ایران نقش تعیین کننده دارند.
■  موقعیت ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک ایران:
بدون شک و گمان یکی از مؤلفه های قدرت سیاسی ایران در سطح منطقه و جهان موقعیت ژئوپلتیکی و ژئواستراتژیکی آن است و همین مؤلفه نیز تاثیر بسزایی در رفتار سیاسی و نمایش قدرت نظامی و گفتمان سیاست خارجی منطقه ای و جهانی آن دارد و نظام پهلوی و همچنین نظام جمهوری اسلامی با استفاده از این موقعیت ویژه کشور رفتار و گفتمانی بی ابایانه را در منطقه و در قبال سیاست جهانی در گذشته و حال در پیش گرفته اند و با مروری بر گفتمانهای سیاسی و نوع عملکردهای این دو نظام سیاسی متفاوت به خوبی به درک این واقعیت می توان نائل شد.
کشور ایران دارای منابعِ قدرتی است که این کشور را در سطح کشورهای مقتدر جهانی قرار می دهد که به باور بسیاری هم اکنون و با توجه به وضعیت انزوایی بین المللی، ایران در رده پانزدهمین کشور مقتدر جهان قرار دارد. و این اقتدار را از منابع قدرتی که به صورت ذاتی و محسوس داراست به دست آورده است که می توان به شیوه زیر به آن اشاره نمود:
1-1) وضعیت و موقعیت جغرافیایی: موقعیت جغرافیایی ایران و ویژگیهای منطقه ای آن به صورتی است که اهمیت ویژه ای در معادلات منطقه ای و جهانی به ایران بخشیده است و فهم این اهمیت ویژه را نیز می توان در تاریخ گذشته آن و مخصوصاً تحولات و جنگهای جهانی قرن بیستم به خوبی دریافت که ویژگیهای جغرافیایی ایران نقش تعیین کننده و استراتژیک در معادلات و منازعات بین المللی بازی کرد. از یک طرف حفظ تعادل در معادلات سیاسی جنگ سرد و از طرف دیگر تامین منابع انرژی طرفین درگیر در معادلات و منازعات بین المللی را با خود یدک می کشید گرچه اعلان بی طرفی در این منازعات و معادلات سودی به ایران نبخشید.
وضعیت و موقعیت جغرافیایی ایران باعث شده است که بسیاری از مقوله های امنیت و دفاع ملی، سرزمین و وحدت ملی، حفظ محیط زیست، منابع انرژیک و آبی منطقه و همچنین واگرایی و همگرایی منطقه ای و بین المللی را وارد سیاست جاری داخلی و خارجی نظام نماید و بعنوان یکی از بازیگران مهم منطقه ای با اصولی مشترک در برخورد با تحولات و تغییرات جغرافیایی و سیاسی منطقه ای وارد معادلات موجود در منطقه شود.
منطقه ای که اکنون و در قرن بیست و یکم بعنوان هارتلند (قلب زمین) جدید تعریف و موقعیت ویژه خود را یافته است و از اهمیت ویژه ای در معادلات کنونی نیز برخوردار است و جغرافیای ایران نیز با وضعیت ژئوپلتیک و ژئواستراتژیکی ویژه خود در قلب این هارتلند جدید واقع است. وضعیت ساحلهای جنوبی و شمالی ایران و همچنین منابع موجود در آن، این اهمیت را چند برابر نموده است که در بحث های بعدی به آن اشاره خواهیم داشت. مسائل امنیتی این منطقه، خصوصاً امنیت انرژی از مهم عناصری است که توانایی ایران را در برخورد با جامعه جهانی به سطح بالایی از اهمیت استراتژیکی رسانده است که از موقعیت و وضعیت جغرافیایی خود بعنوان ابزاری برای رفتارها و گفتمانهای بی باکانه خود بهره گیرد.
1-2) وسعت سرزمین: دومین عاملی که در علوم سیاسی از آن بعنوان یکی از منابع قدرت محسوس یاد می شود وسعت سرزمین است. کشور ایران با وسعتی معادل 1648195 کیلومتر مربع در رده هفدهمین کشور جهان قرار دارد. و در مقایسه با کشورهای منطقه از وسعت نسبتاً خوبی برخوردار است که منابع موجود در این وسعت سرزمینی امکان مانورهای مختلف نظامی و دفاعی را به ایران می دهد اگرچه در زمان کنونی و با وجود سلاحهای فوق پیشرفته، وسعت سرزمینی از اهمیت دفاعی آنچنانی برخوردار نیست اما همین وسعت سرزمینی فاکتوری اساسی و تعیین کننده در معادلات سیاسی و اهمیت جایگاه قدرت بین المللی می باشد و نظام جمهوری اسلامی نیز با درک به همین مسئله و تکرار روز افزون این جمله که ایران کشور بزرگی است سعی در اقتدارمابی و رقابت در تعیین معادلات و جایگاه یابی ویژه در این معادلات می باشد تا خود را بعنوان نظام سیاسی مقتدری در منطقه جلوه نماید و در این میان از هر عمل و گفتمانی بی باکانه سخن به میان می راند.
1-3) منابع کشور: منابع طبیعی موجود در هر کشوری حدود و میزان قدرت آن کشور را تعیین می نماید. هر اندازه منابع طبیعی بیشتر باشد بالطبع قدرت آن هم بیشتر است و وابستگی به آن کشور بیشتر می شود. بر کسی پوشیده نیست که ایران از لحاظ منابع طبیعی موجود در آن کشوری ثروتمند است گرچه به علت سیاستهای نابجا و عدم سیاستگذاریهای صحیح استفاده بهینه از این منابع امکان آنچنانی نداشته است اما میزان منابع هیدروکربنی، آبی و معدنی آن در سطح بین المللی قابل توجه بوده و جایگاه ویژه ای به ایران داده است و میزان تولید مواد خام ایران با وجود تحریمهای بین المللی هنوز از بازاریابی خوبی در سطح جهان قرار دارد که علت آن نیز وابستگی جهانی به بسیاری از منابع طبیعی موجود در ایران می باشد.
منابع طبیعی یک کشور موارد بیشماری از نیازمندیهای امروزین را شامل می شود از انرژی و آبی گرفته تا مواد غذایی و اورانیوم از مهم منابع طبیعی ای هستند که از اهمیت استراتژیکی در روابط بین المللی برخوردار هستند و قدرت توازن قوا را در سطح بین الملل و منطقه به خوبی به خود اختصاص می دهد در صورتی که بتوان از امکانات و تکنولوژی روز و همچنین بازارهای داخلی و خارجی بهره گرفت.
 
  خاتمه بخش اول



بۆچوونه‌کان
بۆچوون بنووسه‌

ناو:  

ئیمه‌یل:  

تێکستی کۆمێنته‌که‌ت  
ژماره 58
بڵاوکراوه‌یه‌کی سیاسی گشتییه، ئۆرگانی ڕاگه‌یاندنی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان ده‌ریده‌کات‌
01 02 03 04 05 06 07 08
مقالات فارسی
آنالیز مسئله انتخابات ریاست جمهوری در جمهوری اسلامی
نگاهی اجمالی به روند پیدایش اعتیاد و کاهش سن زنان آسیب دیده ایران
مافی کۆپی کردن پارێزراوه‌ بۆ سایتی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان 2009 ده‌سپێک l هه‌واڵ l بۆنه‌ و ڕێوڕه‌سم l کۆمیته‌کان l خه‌باتی ئاشتیخوازانه‌ l ئه‌رشیف l ڤیدیۆ l په‌یوه‌ندی