ده‌سپێک l مقالات l هه‌واڵ l به‌یاننامه‌ و ڕاگه‌یاندن l سکرتێری گشتی l چاوپێکه‌وتن و وتووێژ l چاند و هونه‌ر l به‌رنامه‌ و په‌یڕه‌و l برنامه‌ و اساسنامه
ووتاری کوردی
ئەو تەڵەیەی سعودیا بۆ ئێرانی ناوەتەوە
خەلیل محەممەدی
12 / 1 / 2016
ململانێكانی ئێران و سعودیا شتێكی نوێ نییە كە لەم دۆخەدا چاودێرانی تووشی سەرسوڕمان كردبێت، گەر لە مێژووی پەیوەندیەكانی ئەم دوو وڵاتە بڕوانین، دەبینین كە چەندین جار ئاستی پەیوەندییە دیپلۆماتیكیەكانیان گەرمی و پچڕانی بە خۆیەوە بینیوە، بەڵام ئەوەی كە لەم دۆخەدا بەلای چاودێرانەوە و هەروەها لە ئاستی نێونەتەوەیی و ناوچەییشدا جێگای بایەخە هەڵكشانی ناكۆكیەكانی ئەو دوو وڵاتە زلهێزەی ناوچەكەیە كە لە هەنووكەدا بە ناڕاستەوخۆ لە گەڵ یەكتر لە شەڕدان ئەویش لە سووریا و عێراق و یەمەن، كە كۆماری ئیسلامی بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ لە سوریا و عێراق هاتووتە نێو شەڕەكە و لە یەمەنیش سعودیا ڕاستەوخۆ چووەتە نێو ئەو شەڕەی كە بەرۆكی ئەو وڵاتانەی گرتووە و بووتە هەم شەڕی ناوخۆیی ئەو وڵاتانە و هەم شەڕی تیرۆر و هەمیش شەڕی ناڕاستەخۆیی بەرە ئایینیە شیعە و سونیەكەی ناوچەكە بە ڕێبەرایەتی توركیا و سعودیا لە لایەك و ئێرانی شیعیش لە لایەكی ترەوە و هاوكات ململانێی دوو جەمسەری جیهانی ڕۆژئاوا و ڕووسیایە كە ئەوڕۆكانە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە هەوڵی پاراستنی بەرژەوەندیەكانی خۆیانن و دەیانەوێت بە هەر شێوەیەك بووە جێگا پێی خۆیان بۆ چەند دەیەی داهاتوو پتەوتر بكەن.
دوای شۆڕشی گەلانی ئێران و بەدەسەڵات گەیشتنی كۆماری ئیسلامی، بە هۆی ڕوانگە دیینەكەی دەسەڵاتداران و هەروەها یاسا ئایینی و مەزهەبیەكەی، ئەو وڵاتەی تووشی ناكۆكی كرد لە گەڵ وڵاتانی دراوسێی كە زۆرتر وڵاتە عەرەبیە سونیەكان پێكی دێنن، لە ڕوانگەی مەزهەبی و ئایینیە تایبەتەكەی دەسەڵاتدارانی كۆماری ئیسلامی، سونە هێزێكی سەركوتگەری شیعەكانە لە ناوچەكە و لە بەرابەریشدا دەسەڵاتدارانی سونی، ئایینی شیعە و لایەنگرانی بە لادەر لە ئایینی ئیسلامی ڕاستەقینە دەزانن، گەرچی مێژووی ئەم دوو مەزهەبە لە ئیسلامدا مێژوویەكی ناكۆك و ناتەبایە لەگەڵ یەك بەڵام لە ڕاستیدا لە هەنووكەدا شیعە، دەسەڵاتدارانی وڵاتانی عەربی بە لایانەوە ناشەرعیە و دەبێ لە سەر كورسی حوكم بهێنرێنە خۆارەوە بۆیە دەبینین كە هەموو كاتێك دەسەڵاتداران و پیاوانی ئایینی شیعە، باس لە ڕزگار كردنی دوو شاری گرینگی موسڵمانەكان واتە مەدینە و مەككە دەكەن.
لە ماوەی دەسەڵاتدارێتی كۆماری ئیسلامی ئێران بە هۆی ڕوانگەی جیاوازی مەزهەبیەوە و هەروەها ناتەبا بوون لە سەر ئەركە ئایینیەكانی موسڵمانان ، چەندین جار لە گەڵ وڵاتی سعودیا پەیوەندیەكانیان تێك چووە و تایبەت لە مەراسیمی حەجی ساڵی 1987ی زایینی كە حاجیە ئێرانیەكان مەراسیمی حەجیان بە كار هێنا بۆ دژایەتی كردنی دەسەڵاتدارانی سعودیا و بوو بە هۆی كوژرانی سەدان كەس و بۆ ماوەی سێ ساڵ سعودیا و كۆماری ئیسلامی ئێران، هیچ پەیوەندییەكی فەرمی و دیپلۆماتیك و ئابووریان لە گەڵ یەكتر نەما، هەروەك چۆن لەم ماوەیەدا بە لە سێدارە دانی شێخ نمر ئەلنمر، پیاوی ئایینی شیعە لە لایەن سعودیاوە بووتە هۆی ئاڵۆز بوونی هەموو پەیوەندیەكانی نێوانیان لە گەڵ یەكتر و باڵیۆزخانەی سعودیا لە تاران سوتێنرا و دواتر سعودیا و چەند وڵاتی تری هاوپەیمان لە گەڵ سعودیا پەیوەندیەكانیان پچڕاند لە گەڵ ئێران، ئەوە بە ڕوونی ئاستی ناكۆكیەكانی نێوان ئەو دوو جەمسەرە سیاسی ئایینیەی ناوچەكە ڕوون دەكاتەوە كە بەرەی شەڕی نهێنی ئەو دوو وڵاتە زۆر فراوانتر دەبێ گەر بێتوو ڕەوتی ڕووداوەكان بە هەمان شێوەی هەنووكەیی لە ناوچەكەدا بەردەوام بێت.
بەردەوام بوونی شەڕ و ئاڵۆزیەكانی ناوچەكە و هەروەها ململانێی ئایینی و سیاسی و بەریەككەوتنی بەرژەوەندیە سیاسی، ئابووری و ئەمنیەكانی زلهێزەكانی جیهان، دۆخێكی مەترسیداری خولقاندووە كە ئەگەری بە یەككێشانی هێزە هەرێمیەكانی لێ چاوەڕوان دەكرێت، تایبەت لێدوانە توندەكانی بەرپرسە باڵاكانی كۆماری ئیسلامی ئێران و سعودیا ئەو گریمانەیەی لای هەندێك لە چاودێران درووست كردووە كە ئەو دوو وڵاتە بۆ یەكلایی كردنەوەی ناكۆكیەكان و پاراستنی بەرژەوەندیەكانی خۆیان، بچنە نێو شەڕێكی ڕاستەوخۆوە.
درووست بوونی شەڕی ڕاستەوخۆ لە ئەم دۆخەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، ئاگرێكی گەورەیە كە زۆرینەی وڵاتانی جیهان تێوە دەگلێنێ و ئەوەش بە ڕای زۆرێك لە چاودێران و تایبەت سیاسەتكارانی وڵاتانی سونی لە بەرژەوەندی بەرەی سونەی ناوچەكەیە و دەبێتە هۆی بڕینەوەوی دەستی كۆماری ئیسلامی كە بە هەموو شێوەیەك دەستی وەر داوەتە كاروباری ناوخۆیی وڵاتانی سونە و لە ڕێگای شیعەكانی ئەو وڵاتانەوە لە هەوڵی سەپاندنی هەیمەن و هەژموونی فراوانتری خۆیەتی كە لە د واجار دا دەست بەسەرا گرتنی وڵاتانی عەرەبی سونەی لێ دەكەوێتەوە ، ئەوە ئەو خوێندنەوەیە كە بەرپرسان و چاودێرانی سیاسی بەرەی سونە لە ناوچەكەدا بۆ سیاسەتە دەرەوەیی و ناوچەییەكانی كۆماری ئیسلامی ئێران هەیانە.
بۆ دەرچوون لەو قەیرانە فراوانەی كە وڵاتانی عەرەبی سونە تایبەت سعودیا لە ئاستی ناوچەكە تێیكەوتوون و بۆ كەم كردنەوە هژموونی كۆماری ئیسلامی ئێران پێویستیان بە شەڕی ڕاستەوخۆی كۆماری ئیسلامی هەیە، چوونكوو بە شەڕی ناڕاستەوخۆ تا هەنووكە نەتوانراوە دەستڕۆیشتوویی كۆماری ئیسلامی ئێران لە ناوچەكە كەم كەنەوە و دەستی لە ئەو وڵاتە عەرەبیانە ببڕن كە بە شێوەیەكی كرداری پایتەختە سیاسیەكانیان كەوتووتە دەستی و لە لایەن هێز و دەوڵەتە لایەنگر و دۆستەكانی كۆماری ئیسلامیەوە بەڕێوە دەچن و لە چنگی سونەكاندا نەماوە. سعودیا پێویستی بە بیانوو هەیە كە وەك دەست پێشخەری شەڕ نەناسرێت و ئێران بە دەست پێشخەر لە هەموو ئاڵۆزی و شەڕەكانی ناوچەكە بناسرێت كە بتوانێت كەڵك لە پشتیوانی ناوچەیی و جیهانی وەرگرێت هەر بۆیە ئەو پرسیارە كە بۆچی لەم كات و دۆخە هەستیارەدا شێخ نمر ئەلنمری لە سێدراە دا؟ قوت دەبێتەوە  كە وڵامەكەی ئەوەیە كە كۆماری ئیسلامی ئێران كاردانەوەی توند بنوێنێت و خۆی هەڵداتە نێو كایەیكی سەربازیەوە كە تەكنۆلۆژیای سەربازیەكەی هی چەند دەیە پێشترە.  
بە پێی تواناكانی وڵاتانی عەرەبی و پشتیوانیە نێونەتەوەیی و جیهانیەكانیان و بەهێزی جەمسەری خۆرئاوا و ئامەریكا، سعودیا پێی باشترە كە بچێتە نێو شەڕێكی ڕاستەوخۆ و دەستەویەخەی كۆماری ئیسلامیەوە كە بە بڕوای خۆی ناوچەكە لە دەست تێوەردانەكانی ڕزگار بكات و هەمیش مەترسی هیچزی شیعی كەم بكاتەوە، چوونكوو شەڕی ناڕاستەوخۆ بۆ سعودیا تاقەت پڕووكێن دەبێت و هەموو هێزی لێ دەگرێت و ناتوانێت ئامانجی خۆی بپێكێت، هەر بۆیە بە هەڵسەنگاندنی كەرەستەی پێشكەوتووی سەربازی و هێرشی و بەرگری خۆی لە گەڵ كەرەستە سەربازی و هێرشی و بەرگریەكانی ئێران، وای بۆ دەچێت كە بتوانێت بەرابەر بە كۆماری ئیسلامی سەركەوتن بە دەست بێنێت لە شەڕی ڕاستەوخۆدا، بەڵام پرسیارێك كە لێرە خۆی قوت دەكاتەوە ئەوەیە كە ئایا ئێران دەكەوێتە نێو ئەو یاریەوە و ڕاستەخۆ دەچێتە نێو ئەم شەڕەوە كە وەك تەڵەیەك وایە و بۆ كۆماری ئیسلامیش مەترسیدار دەبێت؟ پێدەچێت كۆماری ئیسلامی هەستی بەو مەترسیە كردبێت هەر بۆیە خۆی پاراستووە تا هەنووكە بەڵام ئایا دەتوانێ بەردەوام بێت؟ 
 
 



بۆچوونه‌کان
بۆچوون بنووسه‌

ناو:  

ئیمه‌یل:  

تێکستی کۆمێنته‌که‌ت  
ژماره 62
بڵاوکراوه‌یه‌کی سیاسی گشتییه، ئۆرگانی ڕاگه‌یاندنی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان ده‌ریده‌کات‌
01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12
ووتاری کوردی
هێژموونیی زمانی فارسی و هەوڵ بۆ سڕینەوەی زمان و شوناسی کوردی
هەنگاوی بەرەو دوا
مافی کۆپی کردن پارێزراوه‌ بۆ سایتی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان 2009 ده‌سپێک l هه‌واڵ l بۆنه‌ و ڕێوڕه‌سم l کۆمیته‌کان l خه‌باتی ئاشتیخوازانه‌ l ئه‌رشیف l ڤیدیۆ l په‌یوه‌ندی