ده‌سپێک l مقالات l هه‌واڵ l به‌یاننامه‌ و ڕاگه‌یاندن l سکرتێری گشتی l چاوپێکه‌وتن و وتووێژ l چاند و هونه‌ر l به‌رنامه‌ و په‌یڕه‌و l برنامه‌ و اساسنامه
ووتاری کوردی
مافی مرۆڤ لە قووڵایی تاریكی ڕێككەوتنی ناوەكی
خالید زۆكالاب
14 / 11 / 2015
بە پێی یاسای كۆماری ئیسلامی بێت یان بە پێی جۆری جیهانبینی دەسەڵاتدرانی ئەو حكومتە یان بە پێی ئایدۆلۆژیای حاكم لە سەر ئێران و بە ناو كۆماری ئیسلامی بێت، مرۆڤی جیاواز و مرۆڤی فیكر جیاواز و مرۆڤی ئایین جیاواز و پەیرەوانی ئایینی جیاواز و كەمە نەتەوە و كەمە ئایینیەكان، نرخی مرۆڤ بوونیان بۆ پلەی دوو و سێ دابەزێنراوە و باس لە مافی مرۆڤیش بۆ ئەو چینە جۆراوجۆرانە نەتەنیا بڤەیە بەڵكوو تاوانێكی گەورەیشە و مافخوازیش پێناسەی دۆژمنی بۆ داتاشراوە و بۆ دوژمنانی كۆماری ئیسلامی كار ئەكات و لە لایەن دوژمنانی كۆماری ئیسلامیەوە هاندەدرێت و هاندەرەكانی لە دەرەوەی سنوورن و سەرجەم وڵاتانی خۆرهەڵات و خۆرئاوا و تەنانەت وڵاتانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستیش دەگرێتەوە. با ئەوە بمێنێ كە چینی كرێكار و خوێندكار و ژنان و... هتد هیچ دۆخیان لە ئەوانی تر باشتر نییە و وەك یەك چاویان لێ دەكرێت و بڕیارەكانی دادگا لە سەریان هەمووی دیاری كراوە و لە چەند جۆری ئیعدام و زیندانی هەتا هەتایی و جەڵد و شەلاق و دوور خستنەوە و بێ بەش كردن لە مافی خوێندن و كار كردن  پێكهاتووە و كەسێك كە مافخواز بێت پێش دادگایی كردنی حوكمەكەی دیاری كراوە و تەنانەت لە زۆر حاڵەتدا دادگایی كردنەكەی تەنیا چەند خولەكە و مافی بەرگریش بە مافخوازی تاونبار نادرێت.
بە هۆی ئەو شێوە لە حوكمداری و دەسەڵاتداری و جۆری جیهانبینی و یاسا سەپاندنی ئایدۆلۆژیكی و یاسای ئایینمەدار یەك ڕەهەندی لە كۆماری ئیسلامی ئێراندا، مێژوویەك درووست بووە كە پڕە لە تاوان و كوشتن و سەركوتی مافخوازان و جیابیران و چالاكانی بواری مافی مرۆڤ و ئایین و نەتەوەكان  كە بووەتە هۆی  خنكاندن و خەساندنی كۆمەڵگەی ئێران و هەروەها درووست كردنی نائەمنی ناوچەیی و جیهانی و ئاڵۆزبوونی پەیوەندیە دیپلۆماتیەكانی وڵاتی ئێران لە گەڵ وڵاتانی دراوسێ و ناوچەكە و هەروەها جیهانیش.
سەرەڕای ئەوەی كە كۆماری ئیسلامی بە هۆی سیاسەتەكانیەوە و بە هۆی ئەو جیهانبینیە سیاسی و ئایدیۆلۆژیكیەوە ناتوانێت دابین كەری مافی هەموو كەمە ئایینی و نەتەوەیی و چینە جۆراوجۆر و بیر جیاوازەكان بێت و بەو هۆیەوە حكومەتێكی پێشێل كەری مافی مرۆڤە كە بە یاساكانی ئەو پێشێل كردنە ڕێكخراوە و هەموو داموودەزگاكان و بەرپرسانی ناچاران كە ئەو پیچشێل كاری ئەنجام بدەن و لە خوەشبینانەترین حاڵەتدا پشتگوێ خستنی مافەكان هەیە كە ئەویش هەمان پێشێل كردنە بە پلەیەك نەرمتر لە سەركوت و خنكاندن، حاڵەتێكی تر لە هەڕەشە بوونی ئەو حكوومەتە لە سەر مرۆڤی سەرجەم گۆی زەوی هاتە پێشەوە كە ئەویش هەڕەشەی دەستپێ ڕاگەیشتن بە بۆمبی ئەتوم و چەكی ناوەكی بوو كە هەوڵێكی فراوانی بۆ دا و خەرجیەكی فراوانی لە سامان و قووتی خەڵكی ئێرانی بۆ ئەو بەشە داناو و لە ئاكامیشدا ملی دانا بۆ دەست هەڵگرتن لە ئەو هەوڵە مەترسیدارە كە هەموو ئاسایشی جیهانی دەخستە بن كاریگەری خۆیەوە و ئەگەر دەستی بەو جۆرە چەكە بگەیشتایە بە دڵنیاییەوە كاتێكەرێكی نەرێنی دەبوو لە سەر هێمنی و ئاسایشی جیهان بە گشتی.
دەبێ ئەوە بە بیری خۆماندا بێرین كە كۆماری ئیسلامی ئێرانێك كە هیچ پابەند بە دابین كردنی مافە سەرەتاییەكانی خەڵكەكەی وڵاتەكەی خۆی نییە و مافی بیر جیاواز و كەمە نەتەوە و ئایین و مەزهەبەكانی تر نابێ هەر باس بكرێت و هەموو نەیارانی خۆی حوكم دەدات بە خنكاندن و بڕیاری سەرەتایی و كۆتایی هەر یەك بڕیارە لە سەر مافخوازانی چینە جۆراوجۆرەكان و هەموویان مۆری دووژمنی ناوخۆیی بە فیتی دووژمنی دەرەكیان بە نێوچاوانیان دا نراوە، گەر بهاتبایە و دەستی بە چەكی ناوەكی و تەكنۆلۆژیی ئەتوومی بگەیشتبایە تا چ ڕادەیەك مەترسیدار دەبوو لە سەر هەموو پێكهاتەكانی سەر گۆی زەوی.
بە هۆی هەر ئەو سیاسەتانەی كۆماری ئیسلامی، پەیوەندییەكانی لە گەڵ وڵاتانی ئەرووپایی و ئامریكا و ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست تێكچوو و تا هەنووكەش بەردەوام لە ناكۆكی سیاسی دایە و پرسی مافی مرۆڤ هەمیشە پرسێك بووە كە سێبەری بە سەر پەیوەندییە دیپلۆماتیكیەكانی كۆماری ئیسلامیەوە هەبووە لە گەڵ وڵاتانی دەرەوە و هەمیشە ڕەخنەی لێ گیراوە و تەنانەت خراوەتە كونجێكی تەنیایی و تەریككەوتەییەوە و بن پێ كردنی مافی مرۆڤ لە لایەن كۆماری ئیسلامی ئێرانەوە نەیهێشتووە وڵاتانی ئەرووپایی و ئامریكا، پەیوەندییەكی قورس و بتەوی سیاسی و ئابووری لە گەڵدا ببەستن و هەمیشە بۆ پێشێل كردنی مافی مرۆڤ ئەرووپا و ئامریكا قسەی خۆیان هەبووە كە تا مافی مرۆڤ لە ئێران وەك پرسێكی چارەسەرنەكراو بمێنێتەوە ئەوا ناتوانرێت كۆماری ئیسلامی ئێران بگیرێتە باوەش و بە ڕووی خۆشەوە مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت و پەیوەندییە سیاسی و ئابووریەكانیان ئاسایی لە گەڵیدا ئاسایی بكەنەە، بەڵام بە هۆی پرسێكی تری وەك پرسی ناوەكی و ئەتوومی ئێران، ئەرووپا و ئامریكا ئەمجارەیان پێدەچێت گۆڕانیان لە سیاسەتەكانیان بەرامبەر بە پێشێل كردنی مافی مرۆڤ لە ئێراندا هێنابێت و بیانەوێت چاوپۆشی لە سیاسەتە دژە مرۆڤیەكانی كۆماری ئیسلامی بكەن و مافی مرۆڤی ئێرانی بكرێتە قوربانی لە پێناوی پرسی ئەتوومی و هەروەها سوودی ئابووری.
ماوەی چەند ساڵێكە بە هۆی ئەوەی كە بازاڕی فرۆش و ساغ كردنەوەی كاڵا كەم بووتەوە و بازاڕەكان پڕ بووە لە شتوومەك و هەروەها هەڵشكانی هەندێك لە وڵاتان و بانكە ئەرووپایی و ئامریكاییەكان، وڵاتانی ئەرووپا و ئامریكای تووشی قەیرانی ئابووری كردووە و ئابووری ئەو وڵاتانە لە مەترسیدا بەسەر جدەبات و ئەگەری ئەوە هەیە كە هەرسێكی ئابووری بنەما دارایی و سیستەمە ئابووریەكانی ئەو وڵاتانە بگرێتەوە هەر بۆیە گەڕان بە دوای بازاڕی نوێ و ڕەخساندی دەرفەت و هەل بۆ ساغ كردنەوەی كەرەستەی بەشە جۆراوجۆرەكان و ئەو بەرهەمانەی وڵاتانی ئەرووپایی و ئامریكایی و وڵاتانی تر لە بازاڕی نوێدا، یەكیچك لەو هەوڵانەی ئەم دواییەی وڵاتانی تووش بەوو بە قەیرانی ئابووریەوە بووە كە بازاڕی ئێران یەكێك لەو بازارشانە بووە كە شیلەی شیرینیەكەی ئەتوانێت وزەیەكی نوێ بداتە ئابووری ئەو وڵاتانە و تا ڕادەیەك لە قەیرانی دارایی ڕزگاریان كات.
لە لایەكی تریشەوە كەرتی ئابووری ئێران بە هۆی ئەو تەریكبوونە سیاسیەی لە وڵاتانی جیهان بەرەو لێواری داڕمان ڕۆیشتووە و بنەمای ئابووری وڵاتی ئێران بە هۆی كردار و وتارە سیاسیەكانیە و هەروەها هەوڵە ئەتوومیەكانیەوە لە ژێر كاریگەری گەمارۆی ئابووریدا كەمەری خوار ببوەتەوە و كاربەدەستانی ئێرانی ناچار كردووە كە ملكەچی هەندێك لە داخوازیەكانی وڵاتانی ئەرووپایی و ئامریكا ببن و هەم خۆیان لە ئەو بن بەستە بێننەدەرەوە و هەمیش وڵاتانی ئەرووپایی ئەو حەزەیان لایە كە پێ بنێنە بازاڕی ئێران.
هەموو هەوڵێك درا بۆ ئەوەی كە ڕێككەوتنی ئەتوومی لە گەڵ ئێراندا بكرێت و ڕێككەوتنیش كرا و دواجار هەم ئێران ملكەجی هەندێك لە داخوازیەكانی ئەرووپا و ئامریكا بوو و دەستی لە هەندێك بەرزەفڕیی ئەتوومی هەڵگرت و هەمیش ئەرووپا و ئامریكا بۆ دەست پێ گەیشتن بە بازاڕە داڕماو و فراوان و دەوڵەمەندەكەی ئێران هەندێك لە داخوازی و گووشارە سیاسیەكانی خۆیانیان كەم كردووتەوە بەڵام ئایا پرسی ماڤی مرۆڤ كە ئەرووپا و ئامریكا وەك پرەنسیب هەرای بۆ دەكەن لە كوێی ئەم بە یەكتر باوەشكردنەدا دەبێت؟
ئەوی كە لە دەمی بەرپرسانی ئێرانی دەبیسرێت ئەوەیە كە گەر ئەرووپا و ئامریكا هەر بیانوویەك سەبارەت بە پرسی مافی مرۆڤ لە كۆماری ئیسلامی بگرن ئەوا ئەوان ملكەجی داخوازیەكانیان نابن و هەر لە سەرەتاوە ئەوەیان وتووە كە ئەوا متمانەیان بە ئەرووپاو ئامریكا نییە گەر پرسی ئەتوومیش ڕێككەوتنی لە سەر بكریت ئەوا ئەرووپا و ئامریكا دووژمنایەتی خۆی نابڕێتەوە لە گەڵ كۆماری ئیسلامی، بەڵام بۆ كۆماری ئیسلامی و بەرپرسانی كۆماری ئیسلامی ڕازی بوون بە چارەسەری ئەتوومی ئایا ئەوان بەڵێنییەكیان وەرگرتووە كە مافی مرۆڤ نابێت بە كارتێكی فشار بە دەستی ئەرووپا و ئامریكاوە و دیسانەوە بیانووی بن پێ كردنی مافی مرۆڤ نابێتە هۆی تەریك كردن و ئیزۆلە كردن و گۆشەگیر كردنی كۆماری ئیسلامی لە نێو كۆی سیستەمی جیهانی و جارێكی تر گەمارۆكان بە بۆنەی پرسی مافی مرۆڤەوە بە سەر ئێراندا ناسەپێتەوە؟
گەرچی هێشتا زووە ئەو گریمانەیە بكریت كە ئەرووپا و ئامریكا پرسی مافی مرۆڤی ئێرانیان كردووتە قوربانی ڕێككەوتنی ئەتوومی و بەدەستهێنانی بازاڕەكانی ئێران بەڵام مافی مرۆڤ لە ئێستادا چووتە قووڵایی تارمایی بەخێر هاتنەوەی كۆماری ئیسلامی ئێران بۆ باوەشی كۆمەڵگەی نێونەتەوەیی.
  
   
  



بۆچوونه‌کان
بۆچوون بنووسه‌

ناو:  

ئیمه‌یل:  

تێکستی کۆمێنته‌که‌ت  
ژماره 62
بڵاوکراوه‌یه‌کی سیاسی گشتییه، ئۆرگانی ڕاگه‌یاندنی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان ده‌ریده‌کات‌
01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12
ووتاری کوردی
هێژموونیی زمانی فارسی و هەوڵ بۆ سڕینەوەی زمان و شوناسی کوردی
هەنگاوی بەرەو دوا
مافی کۆپی کردن پارێزراوه‌ بۆ سایتی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان 2009 ده‌سپێک l هه‌واڵ l بۆنه‌ و ڕێوڕه‌سم l کۆمیته‌کان l خه‌باتی ئاشتیخوازانه‌ l ئه‌رشیف l ڤیدیۆ l په‌یوه‌ندی