ده‌سپێک l مقالات l هه‌واڵ l به‌یاننامه‌ و ڕاگه‌یاندن l سکرتێری گشتی l چاوپێکه‌وتن و وتووێژ l چاند و هونه‌ر l به‌رنامه‌ و په‌یڕه‌و l برنامه‌ و اساسنامه
چاند هۆنه‌ر
به‌ بۆنه‌ی ساڵیادی له‌دایك بوونی فرانتس كافكا
ئا: نه‌سرین
15 / 7 / 2008
فرانتس كافكا نووسه‌ری چێك - ئه‌ڵمانی زمان (1883-1924) كافكا له‌ شاری پراگ له‌ دایك ده‌بێت، باوكی بازرگانێكی یه‌هوودی و دایكی ژنێكی وشكه‌ڕۆ بوو . هه‌ڵسوكه‌وت و ئاكاری دێسپۆتیك و زاڵمانه‌ی باوك وه‌ها چه‌وره‌یه‌كی ترسێنه‌ری له‌ نێو بنه‌ماڵه‌دا دروست كردبوو ، كه‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای مناڵیه‌وه‌ سێبه‌رێك، له‌ ترس و وه‌همی خسته‌ سه‌ر رۆحی فرانتس و ئه‌م سێبه‌ره‌ ره‌شه‌ له‌ سه‌رتاسه‌ری ژیانی دا لێ ی دوور نه‌كه‌وته‌وه‌ .
كافكا خوێندنی خۆی له‌ قوتابخانه‌ی ناوه‌ندی و زانكۆ ی ئه‌ڵمانی كۆتایی پێهێنا و له‌ ساڵی 1901 دۆكتۆرای مافناسی وه‌رگرت و كه‌وته‌ ژێر كارتێكه‌ریه‌كی قوڵی شوێنی په‌روه‌رده‌كه‌ی، هه‌ر چه‌ند هه‌رگیز له‌ به‌شی مافناسیدا، وه‌كوو سه‌رچاوه‌یه‌كی ئابووری كه‌ڵكی وره‌گرت  ، به‌ڵام توانی له‌م زانسته‌ له‌ هه‌موو نوسینه‌كانیدا كه‌ڵك وه‌ربگرێت .
دوای ته‌واو بوونی خوێندنه‌كه‌ی ، له‌ نێو كۆمپانیای بیمه‌دا ده‌ستی به‌ كار كرد . شه‌وقی نوسین له‌ كافكادا وای لێ كرد كه‌ نوۆسینی نووسه‌ره‌ گه‌وره‌كانی دونیای ئه‌ده‌ب بناسێت .
كافكاش وه‌كوو "ریلكه‌ " و زۆربه‌ی نووسه‌ران و شاعیرانی تر  كه‌وته‌ ژێر كاریگه‌ری قوتابخانه‌ی ئه‌ده‌بی پراگ ، تایبه‌تمه‌ندییه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ئه‌م مه‌كته‌به‌ سه‌رنج دان له‌ سه‌ر جیهانی متافیزیكی و له‌ هه‌مان كاتیشدا كاروباری رێئالی دونیای مرۆڤ  و دونیای مۆسیقا بوو ،  كه‌ هه‌موو له‌ سه‌ر یه‌ك به‌راوردێكی فیكری ،  تێكه‌ڵ به‌ خه‌یاڵ ، كۆمێدی و رووناك بینی لۆژیكی ، پێك هێنا بوو .
ئه‌م دونیا خه‌یاڵیه‌ به‌ هۆی كافكا كه‌ زه‌قترین و سرنج راكێشترین كه‌سایه‌تی ئه‌م قوتابخانه‌ بوو ، به‌ رێئالیستی و تیژ بینیه‌كی تایبه‌ت له‌ یه‌كه‌م كورته‌ چیرۆكه‌كه‌ی به‌ ناوی " وه‌سفی خه‌باتگێڕێك " به‌یان كراوه‌ . چیرۆكێك كه‌ به‌ په‌روه‌رده‌ی سه‌ما ده‌ست پێ ده‌كات و قاره‌مانه‌كه‌ی له‌ دواییدا بۆ ژاپۆن دوور ده‌خرێته‌و و تووشی ترسناكترین كێشه‌ی رۆحی و ده‌روونی ده‌بێته‌و . چیرۆكی " وه‌سفی خه‌باتگێڕێك " له‌ چه‌ند به‌شدا له‌ نێو گۆڤاری "هی پێریۆن " به‌ڵاو ده‌بێته‌وه‌ . كافكا له‌ ساڵی 1890ده‌ستی به‌ نووسینی (نوسینه‌ تایبه‌تیه‌كانی ) خۆی كرد ، كه‌ به‌رهه‌مێكی گرنگ بۆ ناسینی كه‌سایه‌تی و ژیانی كافكایه‌، هه‌تا دوایین رۆژی ژیانیشی درێژه‌ی به‌ نووسینه‌ تایبه‌تییه‌كانی خوه‌ی دا ، ترس له‌ نه‌خۆشی ، ته‌نیایی، شه‌وقی زۆر بۆ زه‌واج و هاو كات ترسی زۆر له‌م پرۆسه‌یه‌، رق و قین به‌رامبه‌ر باوك و دایك و كۆمه‌ڵێك هه‌ستی جۆراوجۆر له‌ نێو ئه‌م نووسینانه‌ ره‌نگ ئه‌داته‌وه‌.
ئه‌و ئاسته‌نگانه‌ی كه‌ له‌ سه‌ر رێگه‌ی كافكا بۆ ژیانی هاوسه‌ری و زه‌واج بوون ، بارودۆخی ناله‌باری فیزیكی و نه‌خۆشی سێل، ناته‌وانی سێكسی بوون ، كه‌ هه‌موو ئه‌م ئاسته‌نگانه‌ بوونه‌ هۆی بارودۆخێكی ناله‌باری ده‌روونی كافكا ، له‌ حاڵێكدا كه‌ به‌ ته‌واوی هه‌ستی ده‌كرد كه‌ به‌  بێ هاوده‌م و شه‌ریكی ژیان ، هێز و توانای دژوارییه‌كانی ژیانی نییه‌ . له‌م نێوانه‌دا له‌گه‌ڵ  " فلیسیا بی "  ئاشنا ده‌بێت و ده‌بنه‌ ده‌زگیرانی یه‌ك ، به‌ڵام دوای ماوه‌یه‌كی كورت په‌یوه‌ندییه‌كه‌یان تێك ده‌چێت و له‌ یه‌ك جیا ده‌بنه‌وه‌ . له‌م قۆناخه‌دا رۆمانی " دادگایی " ده‌نووسێت كه‌ دوای مردنی (1925) بڵاو ده‌بێته‌وه‌ . كافكا له‌ ساڵی 1915 له‌ گه‌ل َخۆشه‌ویسته‌كه‌ی ئاشت ده‌بێته‌وه‌ ، به‌ڵام به‌ هۆی نه‌خۆشی سێل ،  جارێكی تر په‌یوه‌ندییه‌كه‌ی له‌ گه‌ڵ فلیسیا ده‌پچرێنێ و لێی جیا ده‌بێته‌وه‌.
ئه‌و نامه‌ ئاشقانانه‌ كه‌ كافكا بۆ فلیسیای نوسیبوو ، دوای مردنی " فلیسیا " له‌ ساڵی 1950دا بڵاو ده‌بێته‌وه‌ .
كافكا دوای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ پراگدا نیشته‌جێ بوو ، له‌ شوێنه‌ ئه‌ده‌بیه‌كان دابڕا و له‌ نێو ته‌نیایدا هه‌وڵی دا جوگرافیای كولتووری خۆی په‌ره‌ پێبدات ، هه‌ر بۆیه‌ ده‌ستی به‌ خوێندنه‌وه‌ی  به‌رهه‌مه‌كانی "گوته‌" ، " فلۆبێر " و " كیر كێگۆر " كرد به‌ تایبه‌ت "كیر كێگۆر" كارتێكه‌ریه‌كی به‌رچاوی له‌ سه‌ر كه‌سایه‌تی  ئه‌ده‌بی كافكا به‌ جێ هێشت. ته‌نانه‌ت ده‌ستی به‌ خوڵقاندنی به‌رهه‌مه‌كانی خۆی كرد. كافكا له‌ ساڵی 1923 له‌ پاڵ ده‌ریای بالتیكدا له‌ گه‌ڵ كچێكی بیست ساڵه‌ی له‌هێستانی به‌ ناوی " دۆرا دیمانت " ئاشنا ده‌بێت و و دڵی پێده‌به‌ستێت . ماوه‌یه‌ك له‌ بێرلین دا پێكه‌و ده‌بن.
" دۆرا " تا دوایین كاته‌كانی ژیانی كافكا ، له‌ گه‌ڵیا مایه‌وه‌ و به‌ میهره‌بانی ودڵسۆزییه‌وه‌ په‌رستاری لێ ده‌كرد. كافكا له‌ ژووه‌نی 1924 له‌ ته‌مه‌نی 41ساڵی دا له‌ ئاسایشگایه‌كی نزیك شاری " ڤییه‌ن " گیانی له‌ ده‌ست ده‌دا. " نووسینه‌ رۆژانه‌كه‌ی" كه‌ له‌ ساڵی 1951 بڵاو ده‌بێته‌وه‌، ره‌نگدانه‌وه‌یه‌ك بوو له‌ ژیانی فیزیكی و ده‌روونی كافكا كه‌ جیاواز له‌ بیره‌وه‌ریكانی ژیانی، ئه‌م خاڵه‌ش به‌ شێوه‌یه‌كی روون به‌رجسته‌ ده‌كات كه‌ كافكا ته‌نها دیاری كردنی هه‌بوونی مه‌عنه‌وی و فیكری خۆی لای گرینگ بووه‌ و جیا له‌وه‌ش هه‌ر شتێك بۆی بێ نرخ بووه‌  و له‌ سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ وه‌ها ده‌نووسێت : ئه‌وه‌ی به‌ ئه‌ده‌بیاته‌وه‌ گرێدراو نییه‌ ئازارم ده‌دات و بێزارم ده‌كات، له‌ ئاخافتنه‌كان ماندوو ده‌بم ، سه‌ردانه‌كان تا ئاستی مردن مه‌لولم ده‌كه‌ن، چونكو له‌ راستی و قوڵایی فكر و زه‌ینی خۆم دوورم ده‌خه‌نه‌وه‌.
بابه‌تێكی سرنج راكێشی تر له‌ نووسینه‌كانی كافكا پرسی دینه‌. كافكا له‌ باره‌ی به‌هه‌شته‌وه‌ ده‌نووسێت: ئێمه‌ له‌ به‌هه‌شت ده‌ركراین ، به‌ڵام به‌هه‌شت وێران نه‌بوو ، ئه‌مه‌ بۆ خوه‌ی جۆره‌ دیالۆگێكی پۆزه‌تیڤه‌ ، چونوو ئه‌گه‌ر له‌ به‌هه‌شت ده‌رنه‌كرا باین ، له‌وانه‌ بوو به‌هه‌شت وێران ببێت. به‌ كورتی نووسینه‌ تایبه‌تییه‌كانی كافكا ، خه‌فه‌ت ، كێشمه‌كێشی ده‌رونی، حه‌سره‌تی ته‌ندرووستی و ژیانی بی َهاوسه‌ر ، دژی داخوازی شه‌خسی و نیگه‌رانی مه‌زهه‌بی كافكا نیشان ده‌دات .
كافكا له‌ دینی یه‌هوودی دابڕا و پێویستی به‌ دۆزینه‌وه‌ی خودایه‌ك بوو كه‌ جیاواز بێت له‌ ئایینی یه‌هوود، چونكو له‌ لای كافكا خودایه‌ك له‌ نێو ئایینی یه‌هودیدا نییه‌ . له‌و قۆناغه‌ كه‌ كافكا ده‌ژیا ته‌نیا چه‌ند كورته‌ چیرۆكێك بڵاوو  بوه‌وه‌ كه‌ سرنجی شوێنه‌ ئه‌ده‌بیه‌كانی چووه‌ سه‌ر . یه‌كێك له‌و چیروكانه‌ ، چیرۆكی "مه‌سخ 1916"  كه‌ یه‌كه‌مین به‌رهه‌می گرینگی كافكا له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێت بوو. رووداوه‌كانی چیرۆكی مه‌سخیش وه‌كوو به‌رهه‌مه‌كانی تری كافكا ،  له‌ شوێنی كاسبكاره‌ كه‌م سه‌رمایه‌كاندا  روو ده‌دات ، كه‌ باس هه‌موو دڵه‌ڕاوكێ و سه‌رقاڵی فیكریان ، بارودۆخی داهات و كه‌سب و كاری  رۆژانه‌یان ده‌كات. گه‌رچی رووداوه‌كانی نێو چیرۆكی " مه‌سخ "یش به‌ شێوه‌یه‌كی رێئالیستی باس كراون ، له‌ گه‌ڵ یاساكانی كات و شوێن  یه‌ك ناگرن "گرێگۆر سه‌مسا " فرۆشه‌ری ئۆتۆمبیلی تجاره‌تخانه‌، ته‌نیا كه‌سێكه‌ كه‌ دوای ئیفلاسی باوكی كه‌فاڵه‌تی  بنه‌ماڵه‌كه‌ی خستۆته‌ ئه‌ستۆی خوه‌ی ، به‌ تایبه‌ت له‌وێ كه‌ ده‌توانێت ئامرازه‌كانی وییۆلۆن بۆ خوشكه‌كه‌ی كه‌ ئاشقی مۆسیقایه‌ ، دابین بكات ، زۆر خۆشحاڵ و ره‌زامه‌نده‌. گرێگۆر له‌ كۆتایی شه‌وێكی پڕ ترس و وه‌هم و تێكه‌ڵ له‌ گه‌ڵ خه‌یاڵێكی ئاشوفته‌ ، له‌ ناكادا  ئه‌بیت  به‌ بوونه‌وه‌ریكی سه‌یر و سه‌مه‌ر و نه‌فره‌ت هێنه‌ر ،  به‌ڵام  رۆحیی هه‌ستیار و میهره‌بانی ، له‌ شوێنی خۆیدا ده‌مێنێته‌وه‌ ، له‌و حاڵه‌ نه‌فه‌رت باره‌ی كه‌ له‌ ده‌ورووبه‌ری خۆیدا دروستی كردبوو به‌  باشی تێده‌گه‌یشت .  هێدی هێدی بۆ هه‌ڵهاتن له‌ نیگاكانی دایك و باب و خۆشكه‌كه‌ی ، ده‌خزێته‌ ژێر قه‌ره‌وێڵه‌كه‌ی ،  له‌ رووناكی هه‌ڵدێت، پیسایی ده‌كا به‌ خۆراكی و، هه‌تا شه‌وێك به‌ بیستنی ده‌نگی ویۆلۆن له‌ حه‌شارگه‌كه‌ی دێته‌ ده‌ره‌وه‌ و له‌ نێو رووناكی ده‌رگاكه‌دا بنه‌ماڵه‌كه‌ی ده‌بینێت ، كه‌ نه‌فه‌ت له‌ بینینی ده‌كه‌ن و باوكی به‌ تووڕه‌ییه‌وه‌ سێوێك به‌ره‌و رووی فرێ ده‌دات كه‌ كاسه‌ی پشتی ده‌شكێنێت. "  گرێگۆر " به‌ ئێش و ئازارێیكی  زۆره‌وه‌ ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ حه‌شارگه‌كه‌ی ، به‌ڵام به‌ هۆی ئیلتیهاب و چڵك كردنی  برینه‌كه‌ ی ده‌مرێت ، اا رۆژێك خزمه‌تكاره‌كه‌یان دێت و تێكه‌ڵ به‌ زباڵه‌كان ته‌رمه‌كه‌ی " گرێگۆر" یش فڕێ ده‌دات . كافكا به‌م شێوه‌ نیشان ده‌دات كه‌ بناغه‌ی په‌یوه‌ندی نێوان زۆربه‌ی بنه‌ماڵه‌كان ، تا چ ئاستێك له‌ سه‌ر، درۆ و ده‌له‌سه‌ و وێنه‌یه‌كی فۆرمالیت دامه‌زراوه‌. ئه‌م چیرۆكه‌ كارتێكه‌ر و ترسناكه‌ ، كه‌ هه‌وێنێكه‌ له‌ ته‌نیایی و نائۆمێدی ،  توانایی بێ هاوتای كافكا له‌ شێوازی به‌یان كردنی رێئالیته‌كان نیشان ده‌دات ، كافكا به‌ تێكه‌ڵكردنی بابه‌تێكی خه‌یاڵی و سه‌ر سوڕهێنه‌ر بۆ بابه‌تێكی ئاسایی و رۆژانه‌ ، له‌ لایه‌ك خوێنه‌ر ده‌خاته‌ نێو كابووسێكی قووڵ و له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ وا هه‌ستێك له‌ لای خوێنه‌ر دروست ده‌بێت كه‌ گومان ده‌كات كه‌ به‌راستی هه‌موو رووداوه‌كان له‌ جیهانی ده‌ره‌وه‌ دا رویانداوه‌. هه‌وڵی كافكا بۆ به‌خشینی شێوه‌یه‌كی ئۆبژه‌كتیڤی حاڵه‌ته‌ ده‌روونییه‌كان وه‌ك ، ئاستی ته‌نیایی مرۆڤ ، هه‌ڵاتن له‌ رێئالیته‌كان ، گوشاری سیستمی كۆمه‌ڵگه‌ له‌ سه‌ر دڵ و ده‌روونی مرۆڤ ، و په‌نا بردن بۆ خه‌یاڵه‌ وه‌هم هێنه‌ره‌كان ، به‌ڵگه‌یه‌كی به‌ نرخن له‌ زه‌وق و دیسیپلینێكی تایبه‌ت كه‌ له‌ سه‌ر ئه‌دبیاتی ئه‌و كاته‌ی كافكا دا زاڵ بووه‌  و له‌ هه‌مان كاتدا سه‌ر كه‌وتنێكی گه‌وره‌یه‌ له‌ جیهانی ئه‌ده‌بدا .
كافكا له‌ ساڵی 1920 له‌ گه‌ڵ خاتونی نووسه‌ری چێك " می لێنا یزنسكا "  ئاشنا ده‌بێت و له‌ گه‌ڵ ئه‌و خاتوونه‌ دا زنجیره‌ نامه‌ و نووسراوێكی به‌ نرخ ئه‌نجام ده‌ده‌ن كه‌ دوای مردنی كافكا ،  ماكس برۆد هاورێی به‌ وه‌فاكه‌ی بڵاوی ده‌كاته‌وه‌.
له‌ رۆمانی " دادگایی " خوێنه‌ر له‌ یه‌كه‌م لاپه‌ره‌دا ده‌چێته‌ قوڵایی دڵی رووداوه‌كه‌وه‌ .
كارێل له‌ نێو بانكدا ئیش ده‌كات كه‌ شه‌و و رۆژی ژیانی بێ هیچ گۆڕانكاری و روداوێكی سرنج راكێش ، له‌ نێو ده‌فته‌ر و حیساباتی شوێنی كاره‌كه‌ی  به‌ سه‌ر ئه‌بات . به‌ڵام به‌یانیانێك كه‌ چاوه‌ڕوانی قاوه‌تی ده‌كات ، له‌ ناكادا رووبه‌ڕووی دوو پیاوی نه‌ناسراو ده‌بێته‌وه‌ ، كه‌ بۆ قۆڵبه‌ستكردنی ئه‌و هاتبوون ، كارێل سه‌رتا وا ده‌زانێت هه‌ڵه‌یه‌ك رووی داوه‌ و قۆڵبه‌ستكرنه‌كه‌ی به‌ هه‌ڵه‌وه‌ رووئه‌دا ، یا وا بیر ده‌كاته‌وه‌ كه‌ هاوكاره‌كانی به‌ بۆنه‌ی سی وسێهه‌مین ساڵرۆژی له‌ دایك بوونی  سورپرایزی ده‌كه‌ن ،  به‌ڵام كه‌ بابه‌ته‌كه‌ جیدی ده‌بینێت ، خوه‌ی ته‌سلیمی یاسا ده‌كات و دڵنیایه‌ كه‌ یاساكان و بنه‌ما ئه‌خلاقییه‌كان له‌ سه‌ر بێ تاوانی ئه‌و بڕیار ده‌ده‌ن و دیسان ده‌گه‌رێته‌وه‌ سه‌ر ته‌مپۆی ژیانی جارانی. به‌ڵام هێدی هێدی ده‌بینێت له‌ هه‌موو شوێنێك باسی پلاتفۆرمه‌كه‌ی ئه‌وه‌ ، له‌ نێو بانك ، له‌ نێو كافه‌ و هه‌موو شوێنێك ، هه‌موو به‌ چاوێكی تاوانباره‌وه‌ سه‌یری ده‌كه‌ن ، به‌ بێ ئه‌وه‌ی بزانێت تاوانه‌كه‌شی چیبه‌ ؟ كاتێك كه‌ ده‌یه‌وێت خوه‌ی بپاریزێت و هۆكارگه‌لێك بۆ بێ تاوانی خۆی ده‌هێنێته‌وه‌. ته‌ماشا ده‌كات كه‌ بێ سووده‌ و ئه‌و له‌ نێو په‌نجه‌ی عه‌داڵه‌تدا ئه‌سیر بووه‌ و كه‌وتوه‌ته‌ نێو رێگایه‌كی پێچا و پێچ. ئیدی ژیانی كارێل له‌و رۆژه‌ به‌ دواوه‌ ره‌نگی ژیانی نه‌خوه‌شه‌كان و شێته‌كان به‌ خوه‌یه‌وه‌ ده‌گرێت و زۆرتر هه‌ست به‌ لاوازی و بێ هێزی له‌ به‌رامبه‌ر رێكخراوی پڕ ره‌مز و رازی ئیداری و ئێشكچیه‌كانی دونیای یاسادا ده‌كات و زۆرتر هه‌ست به‌ ته‌نیای ده‌كات ، تاكو شه‌وێك دوو پیاوو دێنه‌ ماڵه‌كه‌یه‌وه‌ و ئه‌ویش خۆی ته‌سلیمیان ده‌كات و له‌ گه‌ڵ خۆیان ده‌یبه‌ن . كارێل دور له‌ شار ، خوه‌ی له‌ ژێر چه‌قۆی دوژمنان ده‌بینێت و كۆتایی ژیانی خوه‌ی به‌ بێده‌نگییه‌كی ماته‌مینه‌وه‌ ، دێنێته‌ به‌ر چاوی خوه‌ی ، كه‌ چۆن بێ ره‌حمانه‌ بۆته‌ قوربانی یاسایه‌كی دڵڕه‌ق و ترسێنه‌ر . چیرۆكی " دادگایی " وه‌سفی كۆمه‌ڵگه‌یه‌كه‌ كه‌ به‌ ڕای  كافكا ته‌نیا رێگه‌ی رزگاری مرۆڤ بێده‌نگی و ته‌سلیم بوونه‌ له‌ به‌رامبه‌ریدا . شاكارێكی تر له‌ كافكا رۆمانی ( ئامریكایه‌ ) كه‌ هه‌تا سه‌ره‌ مه‌رگیش ره‌نجی بۆ كێشا. رۆمانی ئامریكا باس له‌ رووداوی ژیانی لاوێك ده‌كات كه‌ به‌ هۆی رووداوێكی ناله‌بار له‌ ماڵی باوكی خوه‌ی و وڵاته‌كه‌ی ئه‌ڵمانیا ، هه‌ڵدێت و ده‌چێت بۆ ئامریكا و له‌وێش لای مامی نیشته‌جێ ده‌بێت. هه‌ر چه‌ند له‌ سه‌ره‌تاوه‌ مامه‌كه‌ی به‌ دڵسۆزی و میهره‌بانییه‌وه‌ له‌ گه‌ڵیا هه‌ڵسوكه‌وت ده‌كات و هه‌وڵی په‌روه‌رده‌كردنی به‌ باشی ده‌دات . به‌ڵام به‌ هۆی هه‌ڵه‌ نه‌شیاوه‌كانی و ئه‌و شێوازه‌ ژیانه‌ كه‌ كه‌وتبوه‌ ناوی ، و  به‌ لایه‌وه‌ شێوازێكی هه‌ڵه‌ بوو ، بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی خۆی له‌ مامی دوور بخاته‌وه‌ و ئیدی ناویشی نه‌هێنێته‌ سه‌ر زمانی . لاو به‌م شێوه‌ دیسان له‌ نێو دنیایه‌كی گه‌وره‌ و بێ به‌زه‌ییدا سه‌رگه‌ردان ده‌بێت . چیرۆكی ئه‌مریكاش وه‌كوو ئه‌و چیرۆكانه‌ی تری كافكا باس له‌ ته‌نیایی و سه‌ر لێ شێواوی و سه‌رگه‌ردانی مرۆڤ ده‌كات له‌ نیو كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی په‌رێشان و قه‌ره‌باڵغ . به‌ڵام به‌ پێچه‌وانه‌ی رۆمانه‌كانی تری كافكا ئه‌مه‌یان به‌ خوه‌شییه‌و كۆتایی پێ دێت . لاو ئه‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ وڵاته‌كه‌ی و له‌ گه‌ل َدایك و باب و بنه‌ماڵه‌كه‌ی ئاشت ده‌بێته‌وه‌ . له‌ نێو ئه‌م رۆمانه‌ی  كافكا هه‌موو نیگه‌رانی و پارادۆكسه‌كان له‌ ناو ده‌چن و جێگه‌ی خوه‌یان ئه‌ده‌ن به‌ ئاشتی و به‌خته‌وه‌ری كه‌ هه‌موو كاتێك هیوای دێرینه‌ی كافكا بووه‌ .
كافكا نوسه‌رێكی گه‌وره‌ و بلیمه‌ته‌ كه‌ زۆر كه‌س بڕوایان وایه‌ كه‌ كافكا پێغه‌مبه‌ر بووه‌ ، چونكو له‌ نێو چیرۆكه‌ كانیدا باسی له‌ هه‌ندێك رووداو كردووه‌ ، كه‌ چه‌ند ساڵ دوای مردنی ، ئه‌و باسكراوانه‌ به‌ راستی روو ده‌ده‌ن . وه‌كوو دونیایه‌ك كه‌ نازیه‌كان له‌ ئه‌ڵمانیا ده‌یخولقێنن ، بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو ره‌كه‌به‌ره‌كانی خوه‌یان له‌ نێو ئه‌و دونیایه‌دا  زیندانی بكه‌ن و دونیاكه‌یان له‌ نه‌ته‌وه‌ی یه‌هوودی واڵا كه‌ن و یه‌هوودییه‌كان له‌ ناو ببه‌ن . ئه‌م " داهاتوو بینیه‌ " له‌ لایه‌ن كافكا زۆربه‌ی روناكبیرانی خستووه‌ته‌ نێو سه‌ر سوڕمانه‌وه‌، چونكو له‌ نێو رۆمانه‌كانی كافكا هه‌ندێك بابه‌ت ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ زۆر هاوشێوه‌ی هه‌ڵسوكه‌وتی دڕندانه‌ و ترسێنه‌ری گشتاپۆیه‌. ماكس برۆد ، هاورێی گیانی به‌ گیانی كافكا بڕوای وا بوو به‌رهه‌مه‌كانی كافكا زۆرتر نزیكی جیهانی ئاسمانیه‌ ، تا جیهانی ئه‌ده‌ب .
هه‌موو به‌رهه‌مه‌كانی كافكا ره‌نگدانه‌وه‌ی ژیان و تایبه‌تمه‌ندییه‌ دره‌روونیه‌كانیه‌تی. بگره‌ ئه‌گه‌ریش قاره‌مانی چیرۆكه‌كانی ئاژه‌ڵه‌كان بن . كافكا به‌ زۆری پاڵ به‌ تێگه‌یشتنێكی ، بێ كۆتایی ، ده‌دات ، واته‌ جیهانی متافیزیك . له‌ سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ وا ده‌دوێت: " مرۆڤ به‌ بێ باوه‌ڕی به‌ شتێكی بی َكۆتایی له‌ ده‌روونی دا، ناتوانێت بژێت ".  كافكا ته‌نانه‌ت 30 ساڵ دوای مه‌رگی خوه‌ی كاریگه‌ریه‌كی قووڵی له‌سه‌ر جیلی دوای شه‌ری جیهانی دووه‌م دانا ، وه‌ك كاریگه‌ری داستایۆفسكی له‌ سه‌ر جیلی  به‌ر له‌ شه‌ڕی جیهانی  یه‌كه‌م . 


بۆچوونه‌کان
بۆچوون بنووسه‌

ناو:  

ئیمه‌یل:  

تێکستی کۆمێنته‌که‌ت  
ژماره 62
بڵاوکراوه‌یه‌کی سیاسی گشتییه، ئۆرگانی ڕاگه‌یاندنی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان ده‌ریده‌کات‌
01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12
چاند هۆنه‌ر
ژیــــــان له‌ پێشی ڕوودا/ چیرۆك (4)
پایان یک راه
مافی کۆپی کردن پارێزراوه‌ بۆ سایتی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان 2009 ده‌سپێک l هه‌واڵ l بۆنه‌ و ڕێوڕه‌سم l کۆمیته‌کان l خه‌باتی ئاشتیخوازانه‌ l ئه‌رشیف l ڤیدیۆ l په‌یوه‌ندی