ده‌سپێک l مقالات l هه‌واڵ l به‌یاننامه‌ و ڕاگه‌یاندن l سکرتێری گشتی l چاوپێکه‌وتن و وتووێژ l چاند و هونه‌ر l به‌رنامه‌ و په‌یڕه‌و l برنامه‌ و اساسنامه
چاو پێکه‌وتن و وتووێژ
م.عوسمان جه‌عفه‌ری: سه‌ركردایه‌تی كورد به‌ پێشانگایه‌تی به‌ڕێزان ”مام جه‌لال“ و ”كاك مه‌سعود“ ده‌بێ بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ هه‌ر چه‌شنه‌ هه‌ڕه‌شه‌ و هێرشێك بۆ سه‌رباشووری كوردستان ”مه‌رجه‌عییه‌تێكی نه‌ته‌وه‌یی“ ساز كه‌ن
دیمانه‌ / هیوای نوێ
24 / 11 / 2009
هیوای نوێ: به‌رێز كاك عوسمان جه‌عفه‌ری ره‌وشی گشتی سیاسی ناوچه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوین و كێشه‌ی كورد له‌م ئاڵ و گۆڕیانه‌ دا چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن و كورد ده‌بێ چۆن رووبه‌ڕووی هه‌ڵومه‌رجێكی به‌م چه‌شنه‌ ببێته‌وه‌؟
 عوسمان جه‌عفه‌ری: له‌ وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌تان دا زۆرشت ده‌بێ بكه‌ونه‌ به‌رباسه‌وه‌ ، ئه‌م رژێمانه‌ی كه‌ ئێستا له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوین ده‌سه‌ڵاتدارن ، بیگومان به‌رهه‌می پلانه‌كانی ئه‌و كاتی بریتانیا و فه‌ره‌نسا بوون كه‌ له‌ ساڵی 1920 و پاشان شه‌ڕی یه‌كه‌می جیهانی پێكهاتن و به‌م هۆیه‌ش هه‌بوونی ئه‌م رژێمانه‌ به‌ شێوازی ئێستایان له‌ به‌رژه‌وه‌ندی و مه‌سالحی ئه‌مریكادا نین ئێستا چ به‌رژه‌وندی سیاسی و چ ئێكۆنۆمیكی و كۆمه‌ڵایه‌تیش. هه‌ر به‌م مه‌به‌سته‌ش ده‌بێ بگۆڕدرێن. هه‌ر به‌م مه‌به‌سته‌ش حكومه‌تی ئه‌مریكا سه‌رقاڵی زۆر لێكۆلێنه‌وه‌ و توێژینه‌وه‌ بووه‌ له‌ ناوچه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوین كه‌ هه‌ر له‌ كاتی رووخانی سۆڤییه‌تی پێشوو ده‌ستی پێكردبوو و  له‌ ئه‌نجامی ئه‌م پرۆسه‌یه‌ دا زۆر ده‌سكه‌وت و خاڵی لاوازی ده‌ستنیشان كردوه‌ كه‌ بتوانێت بۆ هۆی ئه‌م خاڵه‌ لاوازانه‌وه‌ شوێنێكی ئاوه‌ڵا بدۆزێته‌وه‌ كه‌ ده‌ستێوه‌ردانی له‌ ناوچه‌كه‌دا له‌گه‌ڵ بارودۆخ  و هه‌ل و مه‌رج دا بگونجێت. یه‌كه‌مین سوچی تاریك و خاڵی لاواز ئه‌فغانستان بوو كه‌ به‌ ده‌ستاوێزی رووداوه‌كه‌ی 11 سپته‌مبه‌ری 2001 رێگای بۆ هاتنه‌ناوی رۆژهه‌ڵاتی ناوین به‌ شێوه‌ی ئه‌كتیڤ ئاوه‌ڵا كرد و بیگومان ئه‌گه‌ر ئه‌م بیانوه‌ش نه‌بووبا بیانوویه‌كی دیكه‌ هۆكاری ئه‌م هێرشه‌ ده‌بوو. به‌م شێوه‌ی یه‌كه‌مین ئه‌لقه‌ی زنجیره‌ ئه‌منییه‌تییه‌كی سازدا و پاشان ئه‌لقه‌كانی دیكه‌ ئێران و ئێراق و سوریا بوون. له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ش دا كه‌ ئێران نزیك ئه‌فغانستانیش بوو به‌ڵام ئامانجی دووهه‌می ئه‌مریكا نه‌بوو، ئه‌ویش به‌ چه‌ند هۆ، یه‌كه‌م  ئێران وڵاتێكی گه‌وره‌ی جوغرافیایی بوو و هێزی مه‌زنی سه‌بازی و ئاپۆره‌ی زۆری له‌ خۆ گرتبوو، پاشان گرنگتر له‌ هه‌موو ئێران به‌شی هه‌ره‌ ستراتژی ناوچه‌كه‌ بوو و هه‌یه‌ كه‌ رێگای به‌ ئه‌مریكا نه‌ده‌دا كه‌ دووهه‌مین ئامانج بێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ زۆر به‌ره‌ی دژه‌ ئه‌مریكا له‌ ئێران و ده‌ره‌وه‌ی ئێران و ته‌نانه‌ت ناوخۆی ئه‌مریكاش هه‌بوون خود مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌ بوون كه‌ هه‌ڕه‌شه‌یان له‌ حكومه‌ت و هاووڵاتیانی ئه‌مریكایی ده‌كرد ، به‌م هۆیه‌ش  ئه‌مریكا سیاسیه‌تی ئیزۆلاسیۆنی ئێرانی گرته‌ پێشه‌وه‌.
سوریاش ئه‌ڵقه‌یه‌كی لاوازی ئه‌م زنجیریه‌ بوو كه‌ نێوان ئه‌لقه‌كانی دیكه‌ دا جێ ی گرتبوو و ئه‌مریكاش زۆر به‌ ئاسانی و ئاساییش ده‌یتوانی كه‌ ده‌ستی تێوه‌ربدات، به‌ڵام په‌یوه‌ندی توندوتۆڵی سوریا له‌ گه‌ڵ وڵاتانی عه‌ره‌بی و هه‌میش به‌شداری ئه‌م وڵاته‌ له‌ شه‌ڕی كه‌نداوی دووهه‌م له‌ گه‌ڵ هێزه‌ فره‌نه‌ته‌وه‌كان به‌ مه‌به‌ستی ئازادی كوێت و هه‌روه‌ها هه‌بوونی ده‌ستاوێزی مه‌زن تر له‌ سه‌ر سه‌دام هۆكارهایه‌كی دیكه‌ بوون كه‌ گوشار و ده‌ستێوه‌ردانی راسته‌وخۆی ئه‌مریكای دوا خستوه‌.
به‌ڵام به‌ نیسبه‌ت ئێراق و سه‌دام حسێن بارودۆخ زۆر جیاوازتر بوو، سه‌دام له‌ گه‌ڵ زۆر وڵاتی عه‌ره‌بی كێشه‌ی هه‌بوو، و وڵاتانێكی وه‌ك عه‌ره‌بستان و كوێت له‌ گه‌ڵ رووخانی سه‌دام و به‌عس دا كێشه‌یه‌كیان نه‌بوو و پاڵپشتی ئه‌مریكاشیان ده‌كرد، له‌ لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ مه‌سه‌له‌ی چه‌كی كیمیای و كۆمه‌ڵكوژی ئێراق زۆر زه‌ق و به‌رجسته‌ بوو. پاشان گرنگتر له‌ هه‌مووی ئه‌مانه‌ ئۆپۆزیسیۆنی حكومه‌تی به‌عس وه‌كو كورده‌كان و شێعه‌كان زۆر ئه‌كتیڤ بوون و پاشان به‌ رووخاندنی سه‌دام و داگیركردنی ئێراق، په‌یوه‌ندییه‌كانی ئێران و سوریا تووشی كێشه‌ ده‌بوو و داده‌بڕا، ئه‌مانه‌ هه‌مووی بوونه‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ رووخان و هێرش بۆ سه‌ر ئێران  و سوریا دوابخرێت.
ئێراقش دوای ساڵی 1991 له‌ ئیزۆلاسیۆنێكی نێوده‌وڵه‌تی و عه‌ره‌بی دا بوو. به‌م شێوه‌یه‌ دوای 13 ساڵ به‌ شه‌ڕێكی بیست رۆژه‌ له‌ ساڵی 2003 دا حكومه‌تی ئێراق به‌ ته‌واوه‌تی دارووخا. ئه‌وێستاكه‌ زۆر كه‌س پێیان وایه‌ كه‌ هێزه‌كانی ئه‌مریكا و حكومه‌تی ئه‌مریكا له‌ ئێراق دا شكستیان هێناوه‌ و ده‌بێت ئێراق به‌جێبهێڵن، به‌ڵام ئه‌مه‌ تێڕوانینێكی هه‌ڵه‌یه‌، بێگومان ئه‌مریكا بۆ ئه‌وه‌ نه‌هاتوه‌ كه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌، له‌وه‌ گرنگتر هیچ هێزێكی گه‌وره‌تری نێونه‌ته‌وه‌یی نییه‌ كه‌ ئه‌مریكا مه‌جبور به‌ كشانه‌وه‌ له‌ ئێراق بكات. و ئه‌و لایه‌نانه‌ش كه‌ له‌ خاكی ئێراق له‌ گه‌ڵ ئه‌مریكا شه‌ڕده‌كه‌ن بریتین له‌ :القاعیده‌، به‌عسییه‌كۆنه‌كان و هه‌ندێ له‌ میلیشا ئیسلامییه‌كان، كه‌ ده‌ره‌نجامێكی باشیان بۆ ده‌سته‌به‌ر نابێت و هیچیان پێ ناكرێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ستراتژییه‌تێكیان بۆ ئاینده‌ی ئێراق پێ نییه‌ و بێ به‌رنامه‌ و پلانن ،بگره‌ له‌ زۆر لایه‌نیشه‌وه‌ خزمه‌تێكی گه‌وره‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ دێژخایه‌نه‌كانی ئه‌مریكا و هه‌ندێ وڵاتی رۆژئاوایی ده‌كه‌ن.
كه‌وابوو ئه‌مرێكا ده‌رچوونی له‌ ئێراق بۆ نییه‌ و رۆژ به‌ رۆژیش په‌ره‌ به‌ بوونی خۆی له‌ ناوچه‌كه‌ و ئێراق ده‌دا و ئه‌وه‌تا كه‌ دوو ناوگانی گه‌وره‌ی فڕۆكه‌هه‌ڵگری هێناوه‌ته‌ كه‌نداو و زیاتر له‌ 20 هه‌زار سه‌بازی دیكه‌ش له‌ داهاتوو دا ره‌وانه‌ی ئێراق ده‌كات.
له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ دۆست و هاوپه‌یمانی ستراتژی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌ واته‌ ئیسراییل، به‌هه‌مووی هێز و توانای خۆیه‌وه‌ یارمه‌تی ئه‌مریكا و پراكتیزه‌ كردنی پلانه‌كانی ده‌دا، ئه‌وه‌تا كه‌ ئیسراییل به‌ شه‌ڕی ناوخۆیی له‌ گه‌ڵ حیزبوڵڵای لوبنان، له‌گه‌ڵ حه‌ماس و جیهاد ئیسلامی به‌ گه‌رمی سه‌رقاڵی شه‌ڕه‌ و به‌ سازدانی دووبه‌ره‌كێی و چاندنی فیتنه‌ و شه‌ڕ و ئاژاوه‌یه‌ له‌ نێوان حه‌ماس و فه‌تح و پاشان گوشاری بۆ سه‌ر سوریا توانی هێزه‌كانی ئه‌و وڵاته‌ له‌ لوبنان وه‌ده‌ر نێت،  كه‌ هه‌ر یه‌ك له‌مانه‌ لایه‌نێكی یارمه‌تییه‌كانی ئیسراییل بۆ ئه‌مریكا ئاشكرا ده‌كات. ئه‌مانه‌ هه‌مووی لاواز كردن و له‌ناوبردنی نه‌یارانی ئه‌مریكا و ئیسراییله‌ و له‌وانه‌شه‌ كه‌ له‌ داهاتوودا ئیسراییل راسته‌وخۆ به‌شداری شه‌ڕێكی مه‌زنتر له‌ ناوچه‌كه‌دا بكات به‌ڵام به‌و مه‌رجه‌ كه‌ كێشه‌ی فلستینیه‌كان به‌و شێوه‌یه‌ كه‌ ده‌خوازن چاره‌سه‌ر ببێت.
به‌م شێوه‌ لاواز كردنی حیزبوڵڵا و حه‌ماس و جیهاد كۆتایی ئه‌ڵقه‌ی زنجیره‌كه‌یه‌ و ئه‌فغانستان ده‌سپێك و ناوه‌ندی زنجیره‌كه‌ ئێراقه‌، كه‌ به‌گشتی له‌ژێر چاودێری یان له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی راسته‌وخۆی خۆیانن، كه‌وابوو له‌م نێوه‌نده‌دا فه‌قه‌ت ئێران وسوریا ده‌مێننه‌وه‌.
به‌ بیروڕای من مه‌سه‌له‌ی ئێران ده‌خه‌نه‌ پێش سوریاوه‌، ئه‌ویش له‌به‌ر چه‌ند هۆ:
یه‌كه‌م:ئه‌مریكا و هاوپه‌یماننان نایانه‌وێت كه‌  ئه‌و فیكره‌ په‌ره‌بستێنێت كه‌ گوایه‌ ته‌نێ دژی وڵاتانی عه‌ره‌بین ، به‌وهۆیه‌ش هێرش ناكاته‌ سه‌ر سوریا.
دووهه‌م: دژایه‌تی ئێران و كۆماری ئیسلامی له‌ گه‌ڵ سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مریكا و پێشێل كردنی بڕیارنامه‌كانی نێونه‌ته‌وه‌یی كێشه‌ی ئێرانی زۆر زه‌ق ترو به‌رچاوتر كردوه‌ به‌ نیسبه‌تی سوریاوه‌.
هه‌ر به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ ئه‌مریكا له‌ هه‌وڵی دووركردنه‌وه‌ی سوریا له‌ ئێرانه‌ و به‌ ئاوه‌ژۆوه‌ نزیك كردنه‌وه‌ له‌ ئێراق و سیاسه‌ته‌كانی خۆی له‌ ناوچه‌كه‌دا، هه‌ربه‌م بۆنه‌شه‌وه‌ سوریا ئیزۆله‌ كراوه‌، كه‌ ئه‌گه‌ر له‌ گه‌ڵ ئه‌مریكا رێكبكه‌وێت ئه‌وا له‌ مه‌ترسی دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌. جا به‌ شێوه‌ی فه‌رمی و راسته‌وخۆ رژێمی كۆماری ئیسلامییه‌ كه‌ ده‌كه‌وێته‌ به‌ر هێرش و كه‌وابوو ئامانجی دیكه‌ی ئه‌مریكایه‌. و ده‌بینین كه‌ رۆژ به‌ رۆژ گوشار بۆ سه‌ر ئێران زۆر و زۆرتر ده‌بێت و ئه‌ڵقه‌كانی ده‌وروپشتی ئێران ته‌نگ تر و ته‌سكتر ده‌بن و ئێران له‌ چوار لایه‌نه‌وه‌ ئۆپراسیۆنی سه‌بازی له‌سه‌ره‌، كێشه‌ی مافی مرۆڤ ، كێشه‌ی ئابووری و سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی، كێشه‌ی كورد و به‌لوچ و عه‌ره‌ب و ئازه‌ری، كێشه‌ی چه‌كی ئه‌تۆمی و ده‌یان كێشه‌ی تری وه‌ك هاوكاری راسته‌وخۆ له‌ گه‌ڵ تیرۆریستان له‌ ئێراق و لوبنان و زۆرشوێنی دیكه‌، ئه‌مانه‌ هه‌موویان كێشه‌گه‌لێكن كه‌ كۆماری ئیسلامییان خستوه‌ته‌ مه‌ترسی رووخانه‌وه‌.
به‌ نیسبه‌تی ئێمه‌ش وه‌كو گه‌لی كورد ده‌بێ بڵێم كه‌ : وه‌ك له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ئاماژه‌م پێدا ئێستاش وه‌كو كۆتاییه‌كانی شه‌ڕی یه‌كه‌می جیهانیه‌، سه‌رله‌ نوێ خه‌ریته‌ی تازه‌ و سیستمی تازه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا داده‌ڕێژڕٍێت، ئه‌وكاته‌ ئه‌گه‌ر زۆربه‌ی نه‌ته‌وه‌كان هێزیان هه‌بوو، رێكخستن یان هه‌بوو، خاوه‌ن رێ و نوێنه‌ر بوون، خاوه‌ن یه‌كێتی و یه‌كگرتووی بوون بۆ به‌ده‌سه‌تهێنانی مافه‌كانیان، و له‌هه‌موو گرنگتر توانیان له‌ گه‌ڵ بارودۆخ وهه‌ڵی ره‌خساو دا خۆیان بگونجێنن و له‌ گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌و كاتی جیهان رێكبكه‌ون ئه‌وا خاوه‌ن سنور و خه‌ریته‌ی خۆیان ده‌بن.
به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ پێشتر ئێمه‌ی كورد له‌م خاڵانه‌ دا به‌جێ مابووین و نه‌مانتوانی خۆمان به‌هێز بكه‌ین، نه‌مانتوانی رێبه‌ر و نوێنه‌ری هاوچه‌رخ مان هه‌بێت،نه‌مانتوانی یه‌كگرتوو بین و له‌ كۆتاییش دا  له‌ فیكر و سیاسه‌تی رۆژ تێنه‌گه‌یشتین و دۆست و دوژمنی خۆمانمان جوێ نه‌كرده‌وه‌ و به‌م جۆره‌ 80ساڵ دواكه‌وتین.
بۆیه‌ ده‌بێ ئه‌مجاره‌ ئه‌م هه‌له‌ ره‌خساوه‌ له‌ ده‌ست نه‌ده‌ین و به‌ وریایی و هه‌ستیاریه‌كی باشه‌وه‌ رووبه‌ڕووی ئه‌م ره‌وشه‌ تازه‌یه‌ ببینه‌وه‌.
با هه‌مووی رێكخراوه‌ كوردیه‌كان ته‌با بین، خاون ستراتژییه‌كی هاوبه‌ش بین، به‌ عه‌قڵانیه‌تێكی سیاسی نزیكی كێشه‌كان ببینه‌وه‌ و مه‌رجه‌عێكی نه‌ته‌وه‌یی دیموكراتیك سازكه‌ین و هیچ هه‌ل وده‌رفه‌تێك بۆ گه‌یشتن به‌ ئازادی و سه‌قامگیركردنی دیموكراسی پووچه‌ڵ نه‌كه‌ینه‌وه‌. و به‌ تایبه‌تی بۆ رۆژهه‌ڵاتی كوردستان ئه‌مه‌ ره‌وشێكی تایبه‌ته‌ و ده‌بێ زۆر هه‌ستیارانه‌ له‌ گه‌ڵ ئه‌م ره‌وشه‌ هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌ین و به‌ خه‌باتێكی چڕوپڕ له‌ نێو خه‌ڵك دا و به‌ خه‌باتێكی هاوبه‌شی رێكخراوه‌یی له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات ده‌بێ خۆمان حازر و ته‌یار كه‌ین. 
 
هیوای نوێ: كاك عوسمان ماوه‌یه‌كه‌ ئه‌گه‌ری هێرشی توركیا بۆ سه‌ر هه‌رێمی كورستان به‌ بیانووی گه‌ریلاكانی پ ك ك و پاشان توركه‌مانه‌كانی كه‌ركوك له‌سه‌ر زاری ده‌سه‌ڵاتدارانی توركیاوه‌ باس ده‌كرا، ئێوه‌ چۆن ده‌ڕواننه‌ ئه‌م هه‌ڕه‌شه‌ گوڕشانه‌وه‌ له‌ لایه‌ن حكومه‌تی توركیاوه‌؟
عوسمان جه‌عفه‌ری:  به‌ڕای من بۆ تێگه‌یشتنی زانستیانه‌ له‌م هه‌ڕه‌شانه‌ پێویسته‌ كه‌ پێكهاته‌ی سیستمی ده‌وڵه‌تی تورك به‌ باشی بناسین.
ده‌وڵه‌تی توركیا له‌ سه‌ر كه‌لاوه‌ رووخێنراوه‌كه‌ی ئیمپراتوری عوسمانی بنیادنراوه‌. پێكهاته‌ی ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ له‌سه‌ر میلیتارییه‌ته‌وه‌یه‌ و له‌ كاتی هاتنی عوسمانیه‌كان بۆ ئاناتولی تا رۆژی ئه‌مڕۆ به‌م شێوه‌یه‌. قه‌ت له‌ مێژووی خۆی دا بۆ چاره‌سه‌ریی كێشه‌كانی ، ئێستا چ ناوخۆیی و چ ده‌ره‌كی، په‌نای به‌ وتووێژ و رێگای سیاسی نه‌بردووه‌، هه‌مووكاتێك به‌ مێشك و هزرێكی میلیتارییانه‌وه‌ ویستوویانه‌ كه‌ سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ست بهێنن، له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌مه‌ فه‌رهه‌نگی باب و باپیرانیانه‌ كه‌ له‌ سه‌حراكانی مه‌غولستان و ئاسیای ناوین به‌ میراتیان بردووه‌.
له‌ كاتی دامه‌زراندنی كۆماری توركیا به‌ ده‌ستی كه‌ماڵ ئاتاتۆركه‌وه‌ تا ئێستا كه‌ ساڵی 2007 ی زایینیه‌ ئێمه‌ شایه‌تی ده‌یان كێشه‌ی ناوخۆیی و ده‌ره‌كی له‌ لایه‌ن ئه‌و وڵاته‌ین، بۆ رۆژێك له‌ رۆژان نامانبینیوه‌ یان نه‌مانبیستوه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی توركیا له‌ رێگای دیالۆگ به‌ شێوه‌یه‌كی دیموكراتیانه‌ نێزیكی كێشه‌كان ببنه‌وه‌ و چاره‌سه‌ری بكه‌ن، بۆ وێنه‌ كێشه‌ی پتر له‌ 20 میلیۆن كورد كه‌ یه‌ك سه‌ده‌یه‌ شه‌ڕ و كاولكاری به‌ شوێنی خۆیدا دێنێت و كێشه‌ی قێبرس و كێشه‌ی ئه‌رمه‌نه‌كان و كێشه‌ی ئێكۆنۆمیكی و كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی ته‌نانه‌ت بۆ توركه‌كان بۆ خۆیان.
به‌كورتی توركه‌كان رابردوو و ئێستاشیان هه‌ر له‌سه‌ر ملهۆڕی به‌ڕێوه‌ چووه‌، پێم وایه‌ داهاتووشیان هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌م نه‌ریته‌ به‌رێوه‌ بچێت.
زه‌ینییه‌تی تورك زه‌ینییه‌تێكی داگیركه‌ره‌، جا عیلمانی بن یان ئیسلامی. ئه‌و توركیای ئێستا كه‌ به‌ كۆماری توركیا ناسراوه‌، پێكهاته‌ی نێوه‌شی تورك نین به‌ڵكو كورد و ئه‌مه‌ن وعه‌رب و لاز و چه‌ركه‌سن، به‌ڵام ده‌سه‌ڵاتی عه‌سكه‌ری توركه‌كان به‌سه‌ر هه‌مووتوركیا زاڵه‌ و رێگا به‌ هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌ك نادات و ده‌بێت هه‌مووان مل كه‌جی توركه‌كان بن.
ئه‌مه‌ راستی ده‌وڵه‌تی توركیایه‌، كه‌ ده‌بێ باش بزانین كه‌ ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ به‌م پێكهاته‌یه‌ جێگای مه‌ترسییه‌و وبه‌ وریایی و هۆشیاری خۆمان ئاگامان له‌ هه‌ر جۆره‌ هه‌ڵسوكه‌وتێكی هه‌بێت، هه‌ر وه‌ك چۆن یه‌كێتی ئه‌ورووپا به‌وردی  و وریاییه‌وه‌ چاودێریه‌تی و بۆ نیو سه‌ده‌ ده‌ڕوات كه‌ گوشاری خستووه‌ته‌ سه‌ری و به‌ ئه‌ندامێتی خۆی وه‌ری ناگرێت كه‌ ئه‌ویش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ناسینی سیستمی ده‌سه‌ڵاتداری توركیا له‌ لایه‌ن ئه‌ورووپایه‌كانه‌وه‌.
به‌ڵام راستیه‌كانی ئه‌مڕۆی جیهان و ناوچه‌كه‌ نشانده‌ری شتانێكی ترن: یه‌كه‌م ئه‌وه‌ كه‌ ئیمپراتوریه‌تی عوسمانیه‌كان دارووخاوه‌ و له‌سه‌ر كه‌لاوه‌ رووخاوه‌كه‌ چی دی خۆهه‌ڵكێشان و خۆ به‌ زل زانین شتێكی بێ واتایه‌.
دووهه‌م ئه‌وه‌ كه‌ چیدی دونیای ئه‌مڕۆ داگیركه‌ری قه‌بووڵ ناكات، ئه‌ویش له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌تێكی وه‌ك توركیاوه‌ كه‌ كارنامه‌ی رابردووی بۆ هه‌مووان روون و ئاشكرایه‌.
سێهه‌م ئه‌وه‌ كه‌ كوردیش ئه‌و نه‌ته‌وه‌ی داماو و بێ ده‌سه‌ڵات و كوردستانیش ئه‌و وڵاتی داگیركراوی پێشووه‌ نیه‌ ، ئه‌مڕۆ ئه‌گه‌ر هێشتا سنوری ده‌ستكرد له‌ نێوانان دا هه‌یه‌ به‌ڵام یه‌كێتییه‌كی زۆر مه‌زن له‌ نێوانیان دا چێنراوه‌ و هه‌مووان ئاماده‌ن بۆ خۆ به‌خت كردن له‌ پێناوی ئه‌م ده‌سكه‌وته‌ پیرۆزه‌ له‌ باشووری كوردستان.
چواره‌م ئه‌وه‌ كه‌، پێشتر دوژمنانی كورد وه‌ك ده‌وڵه‌ت هه‌ژماریان چوار ده‌وڵه‌ت بوو، به‌ڵام ئه‌مڕۆ ده‌سه‌ڵاتی به‌عس و سه‌دام نه‌ماوه‌ و كۆماری ئیسلامی و سوریاش به‌ ده‌ردی خۆیان گرفتارن و توركیا له‌م نێوه‌دا ته‌نیایه‌.
پێنجه‌میش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كورد له‌ باشووری كوردستان، ئه‌مڕۆ خاوه‌ن هێز و ده‌سه‌ڵاته‌ و سه‌ركردایه‌تی كوردیش زۆر هه‌ستیارن به‌ ره‌وش و دۆزی هه‌نووكه‌  كه‌ له‌ به‌رده‌م كورد دایه‌.
به‌ڵام له‌ گه‌ڵ ئه‌مانه‌ش وه‌ك له‌سه‌روه‌ ئاماژه‌م پێدا ،تورك ملهوڕه‌ وله‌ سه‌ر داب ونه‌ریتی باب و باپیرانییه‌تی و له‌وانه‌شه‌ بۆ كورت ماوه‌ش بێت به‌ ده‌ستاوێزی توركه‌مانه‌كانی كه‌ركوك و گه‌ریلاكانی پ ك ك كۆمه‌ڵێك ئاسته‌نگی و زۆری  و زه‌حمه‌تی بو باشووری كوردستان ساز كات، له‌به‌ر ئه‌وه‌ش پێویستی به‌ هۆشیارییه‌كی زۆر هه‌یه‌.
 
هیوای نوێ: وه‌ك دواین پرسیار كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ پرسیاری دووهه‌مه‌، به‌ڕای ئێوه‌ هه‌ڵوێستی كورد ده‌بێ چۆن بێت و كورد ده‌توانێ چی بكات بۆ به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی له‌ گه‌ڵ هه‌ڕه‌شه‌ و گوڕشه‌كانی ده‌وڵه‌تی توركیا؟
عوسمان جه‌عفه‌ری: هه‌روه‌ك له‌ وه‌ڵامی پرسیاری یه‌كه‌م دا ئیشاره‌تم پێدا كورد ئه‌مڕۆ گه‌یشتوه‌ته‌ رۆحێكی نه‌ته‌وه‌یی و زۆر به‌ وریایی و هۆشیارییه‌وه‌ سه‌رنجی رووداوه‌كان ده‌دات، له‌ یه‌ك له‌ پارچه‌كانی تر ، چه‌ له‌ئاستی خه‌ڵكه‌وه‌ و چ له‌ ئاستی بزووتنه‌وه‌ سیاسیه‌كانی كوردستان نێگه‌رانیه‌كی جیدی له‌سه‌ر ئه‌م هه‌ڕه‌شانه‌ی دوایی حكومه‌تی توركیا هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ زۆر گرنگه‌ كه‌ بۆ به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی ئه‌م هه‌ڕه‌شانه‌ له‌ لایه‌ن توركیاوه‌ و هه‌میش له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ر نه‌یار و دوژمنێكی گه‌لی كورد ئێمه‌ ده‌بێ مه‌رجه‌عییه‌تێكی گشتی كورد له‌ هه‌ر چوارپارچه‌ی كوردستان پێك بێنین، هه‌روه‌ك چۆن بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامیه‌كانی جیهان مه‌رجه‌عییه‌تێكیان هه‌یه‌، شێعه‌كان له‌ هه‌ر كوێ بن مه‌رجه‌عییه‌تێكیان هه‌یه‌، وڵاته‌ عه‌ره‌بیه‌كان هه‌روه‌ها كۆمه‌ڵی وڵاتانی عه‌ره‌بیان هه‌یه‌ و توركه‌كانیش به‌ هه‌مان شێوه‌، ئێمه‌ش وه‌ك كورد ده‌بێ مه‌رجه‌عییه‌تێكی وه‌هامان بێت، سه‌ركردایه‌تی كورد ده‌بێ به‌ پێشانگی به‌ڕێزان مام جه‌لال و كاك مه‌سعود هه‌رچی زووتر بۆ به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ر چه‌شنه‌ هه‌ڕه‌شه‌ و هێرشێك بۆ سه‌ر باشووری كوردستان (وه‌ك راپۆرته‌كه‌ی بێكه‌ر – هامڵتۆن و ئه‌گه‌ری هێرشی توركیا) مه‌رجه‌عییه‌تێكی نه‌ته‌وه‌یی ساز كه‌ن و بێگومان ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی مه‌زن بوونی هێزی سیاسی و چه‌كداری گه‌لی كورد و به‌م پێیه‌ش پاراستنی حكومه‌تی باشووری كوردستان گه‌ره‌نتی ده‌كات.
هیوای نوێ: كاك عوسمان له‌ كۆتایی دا قسه‌یه‌كی جیاوازتان نیه‌؟
عوسمان جه‌عفه‌ری: سپاسی به‌ڕێزتان ده‌كه‌م و هیوادارم كه‌ هه‌موو لایه‌نێكی كوردی سه‌ركه‌وتوو بێت و چاوه‌ڕوانی داهاتوویه‌كی گه‌شتر بۆ كوردستان ده‌كه‌م.


بۆچوونه‌کان
بۆچوون بنووسه‌

ناو:  

ئیمه‌یل:  

تێکستی کۆمێنته‌که‌ت  
ژماره 61
بڵاوکراوه‌یه‌کی سیاسی گشتییه، ئۆرگانی ڕاگه‌یاندنی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان ده‌ریده‌کات‌
01 02 03 04 05 06 07 08
چاو پێکه‌وتن و وتووێژ
ئه‌گه‌ر ده‌رفه‌تێك هه‌بێت له‌ناوخۆی ئێراندا بۆ خه‌باتی سیاسی ئێمه‌ یه‌كه‌م رێكخراو ده‌بین كه‌ ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌.
موحسین باوه‌جانی: لایه‌نانێك هه‌ن یه‌كگرتوویی پارته‌ كوردییه‌كان لایان وه‌ك جامی ژه‌هره‌ هیوادارم نۆشی گیانیان بێت
مافی کۆپی کردن پارێزراوه‌ بۆ سایتی یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان 2009 ده‌سپێک l هه‌واڵ l بۆنه‌ و ڕێوڕه‌سم l کۆمیته‌کان l خه‌باتی ئاشتیخوازانه‌ l ئه‌رشیف l ڤیدیۆ l په‌یوه‌ندی